Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σιωπηλή αλλά βαθιά κρίση. Δεν είναι μόνο οι αριθμοί. Δεν είναι μόνο ο πληθωρισμός. Είναι η αίσθηση ότι, όσο κι αν προσπαθείς, δεν φτάνει.

Το νοικοκυριό που βλέπει το καλάθι του σούπερ μάρκετ να αδειάζει. Ο επαγγελματίας που δουλεύει περισσότερες ώρες για λιγότερο καθαρό εισόδημα. Η οικογένεια που μετράει κάθε ευρώ για να βγάλει τον μήνα.

Η ακρίβεια δεν είναι πλέον οικονομικός δείκτης. Είναι κοινωνική εμπειρία.

Η «αόρατη» σύνδεση: ακρίβεια και διαφθορά

Στον δημόσιο διάλογο, η ακρίβεια συχνά παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα διεθνών εξελίξεων: ενεργειακή κρίση, πόλεμοι, πληθωριστικές πιέσεις. Όμως αυτή είναι μόνο η μισή αλήθεια.

Η άλλη μισή - πιο δύσκολη, πιο άβολη - είναι ότι στην Ελλάδα η ακρίβεια τροφοδοτείται και από ένα βαθιά ριζωμένο σύστημα στρεβλώσεων: ένα σύστημα όπου η διαφθορά και η λειτουργία καρτέλ συναντιούνται.

Όταν λίγοι ελέγχουν την αγορά, οι τιμές δεν καθορίζονται από τον ανταγωνισμό. Καθορίζονται από συμφωνίες. Από ισορροπίες. Από σιωπηλές συνεννοήσεις.

Και εκεί ακριβώς γεννιέται η ακρίβεια.

Η λογική του καρτέλ στην ελληνική αγορά

Σε βασικούς τομείς της οικονομίας -  ενέργεια, καύσιμα, τρόφιμα, κατασκευές -παρατηρείται μια επαναλαμβανόμενη εικόνα:

  • Οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα και σχεδόν ταυτόχρονα
  • Οι μειώσεις καθυστερούν ή δεν φτάνουν ποτέ στον καταναλωτή
  • Τα περιθώρια κέρδους παραμένουν υψηλά, ακόμη και σε περιόδους κρίσης

Αυτό δεν είναι σύμπτωση. Είναι δομή.

Η λειτουργία καρτέλ δεν σημαίνει πάντα παράνομες συμφωνίες που αποδεικνύονται εύκολα.


Σημαίνει όμως μια αγορά όπου:

  • η ισχύς συγκεντρώνεται σε λίγους,
  • οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς ή καθυστερούν,
  • και η διαφάνεια υποχωρεί μπροστά σε ισχυρά συμφέροντα.

Όταν η διαφθορά γίνεται «κόστος ζωής»

Η διαφθορά δεν είναι αφηρημένη έννοια. Δεν περιορίζεται σε σκάνδαλα ή πολιτικές αντιπαραθέσεις.

Είναι το «κρυφό καπέλο» που πληρώνει ο πολίτης:

  • στο ρεύμα που δεν μειώνεται,
  • στα καύσιμα που παραμένουν ακριβά,
  • στα ενοίκια που αυξάνονται χωρίς φρένο,
  • στα βασικά αγαθά που ξεπερνούν την αγοραστική δυνατότητα.

Κάθε στρέβλωση, κάθε ανοχή, κάθε καθυστέρηση στον έλεγχο μετατρέπεται τελικά σε τιμή στο ράφι.

Και αυτή την τιμή δεν τη διαπραγματεύεται ο πολίτης. Την αποδέχεται.

Η κοινωνία πληρώνει - αλλά δεν αντέχει άλλο

Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά κοινωνικό.

Όταν η ακρίβεια παγιώνεται:

  • ενισχύεται η ανισότητα,
  • περιορίζεται η κοινωνική κινητικότητα,
  • διαβρώνεται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

Ο πολίτης αρχίζει να πιστεύει ότι το σύστημα δεν λειτουργεί για αυτόν.
Ότι κάποιοι προστατεύονται και κάποιοι απλώς επιβαρύνονται.

Και αυτή η απώλεια εμπιστοσύνης είναι ίσως η πιο επικίνδυνη μορφή κρίσης.

Η πολιτική ευθύνη και η ανάγκη για τομές

Η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν μπορεί να περιορίζεται σε επιδόματα ή προσωρινά μέτρα.

Απαιτεί σύγκρουση με τις αιτίες:

  • Πραγματικούς και άμεσους ελέγχους στην αγορά
  • Ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών ανταγωνισμού
  • Διαφάνεια σε όλη την αλυσίδα τιμολόγησης
  • Πολιτική βούληση να σπάσουν τα κλειστά κυκλώματα

Κυρίως, απαιτεί μια αλλαγή νοοτροπίας: ότι η οικονομία δεν είναι πεδίο εξυπηρέτησης ισχυρών, αλλά μηχανισμός ισορροπίας για την κοινωνία.

Ένα διαφορετικό αφήγημα ανάπτυξης

Η ανάπτυξη δεν μπορεί να μετριέται μόνο με δείκτες και πλεονάσματα.
Πρέπει να μετριέται με το αν ο πολίτης μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς.

Όσο η ακρίβεια συντηρείται από στρεβλώσεις και κλειστά συμφέροντα,
η ανάπτυξη θα είναι άνιση - και τελικά εύθραυστη.

Η πραγματική επιλογή

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.

Ή θα συνεχίσει με ένα μοντέλο όπου η ακρίβεια είναι αποτέλεσμα ανοχής στη διαφθορά και στη λειτουργία καρτέλ, ή θα επιλέξει μια οικονομία διαφάνειας, δικαιοσύνης και πραγματικού ανταγωνισμού.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό.
Είναι βαθιά ηθικό.

Και αφορά το πιο απλό - αλλά και το πιο σημαντικό:
αν ο πολίτης μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια στη χώρα του.