Ο φωτογράφος Βαγγέλης Ρασσιάς στο p.e σε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον Κώστα Νταλιάνη

Με μια πορεία που μετρά πάνω από τέσσερις δεκαετίες, ο φωτογράφος Βαγγέλης Ρασσιάς έχει συνδέσει το όνομά του με μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα του παγκόσμιου σινεμά και της τέχνης. Από τον φακό του έχουν περάσει θρύλοι στα φεστιβάλ των Καννών και της Βενετίας, όμως ο ίδιος συνεχίζει σήμερα να πειραματίζεται με τη φωτογραφική φόρμα και τη διδασκαλία. Στη συζήτηση που ακολουθεί, μοιράζεται τις σκέψεις του για την τέχνη του, τη σχέση του με τα μοντέλα και την εξέλιξη της ματιάς του μέσα στα χρόνια.

-Έχετε σπουδάσει Ψυχολογία στο Παρίσι. Πόσο σας βοήθησε αυτό στο να «ξεκλειδώνετε» προσωπικότητες όπως ο Τζων Χιούστον, o Σέρτζιο Λέονε, ο Αλ Πατσίνο, η Νικόλ Κιντμαν κ.α. μέσα σε λίγα λεπτά που διαρκεί μια φωτογράφιση;

Η φωτογραφία είναι πάντα σχέση με τον Άλλο. Το υποκείμενο συγκροτείται μέσα από το βλέμμα του Άλλου. Στη φωτογράφιση, αυτή η συνθήκη γίνεται ορατή. Ο εικονιζόμενος γνωρίζει ότι τον κοιτούν. Προσφέρει μια εικόνα του εαυτού του. Όμως το ασυνείδητο δεν υπακούει πλήρως στη σκηνοθεσία. Εκεί, σε μια μικρή αστοχία, σε μια καθυστέρηση του βλεφάρου, σε μια ανεπαίσθητη ένταση του στόματος, εμφανίζεται το Πραγματικό — αυτό που δεν συμβολίζεται εύκολα. Δεν φωτογραφίζω το Εγώ. Φωτογραφίζω τη ρωγμή του.

Ο φωτογράφος Βαγγέλης Ρασσιάς στο p.e σε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον Κώστα Νταλιάνη

-Μετά από τόσα χρόνια στα μεγάλα φεστιβάλ (Κάννες, Βενετία), τι είναι αυτό που κάνει ένα πρόσωπο «φωτογενές»; Είναι τα χαρακτηριστικά του ή η αύρα που εκπέμπει;

Το φωτογενές δεν είναι συμμετρία. Είναι η διαχείριση της επιθυμίας. Κάθε άνθρωπος μπροστά στον φακό ρωτά σιωπηλά: «Πώς με βλέπεις;» Αυτό είναι το ερώτημα προς τον Άλλο. Η φωτογραφία είναι η απάντηση — αλλά ποτέ οριστική. Το βλέμμα του θεατή έρχεται αργότερα και επανενεργοποιεί την επιθυμία. Η εικόνα δεν κλείνει το νόημα. Το ανοίγει.

-Στο καλλιτεχνικό γυμνό (art nude), η γραμμή μεταξύ τέχνης και πρόκλησης είναι λεπτή. Πώς καταφέρνετε να διατηρείτε τον σεβασμό προς το μοντέλο, μετατρέποντας το σώμα σε ένα «γλυπτό» από φως και σκιές;

Στο γυμνό, η ένταση είναι ακόμη πιο εμφανής. Το σώμα εκτίθεται — αλλά δεν εξαντλείται. Η επιθυμία δεν είναι ανάγκη ούτε απόλαυση. Είναι έλλειψη. Είναι μερικότητα – όπως και η αλήθεια, εξάλλου. Το σώμα στη φωτογραφία δεν προσφέρεται για κατανάλωση. Στέκεται ως σημαίνον της έλλειψης. Το φως δεν αποκαλύπτει πλήρως. Πάντα αφήνει σκιά. Η σκιά είναι ο χώρος όπου κατοικεί το Πραγματικό. Αν η εικόνα τα έδειχνε όλα, δεν θα υπήρχε επιθυμία. Η δύναμή της βρίσκεται σε αυτό που διαφεύγει.

-Ξεκινήσατε στην εποχή του φιλμ και σήμερα διδάσκετε την ψηφιακή τεχνολογία. Τι έχει χάσει και τι έχει κερδίσει η φωτογραφία στη μετάβαση από τον σκοτεινό θάλαμο στην οθόνη του υπολογιστή;

Στον σκοτεινό θάλαμο, η εικόνα αναδυόταν αργά. Ήταν μια εμπειρία σχεδόν αναλυτική. Περίμενες. Η αγωνία λειτουργούσε σαν μεταβίβαση — μια σχέση ανάμεσα σε εσένα και το άγνωστο αποτέλεσμα. Σήμερα, η αμεσότητα καταργεί τη σιωπή. Αλλά η επιθυμία χρειάζεται χρόνο. Η φωτογραφία δεν είναι μόνο τεχνικό αποτέλεσμα. Είναι ψυχική διαδικασία.

-Μέσα από τα workshops στο Studio Rassias, έρχεστε σε επαφή με νέους φωτογράφους. Τι είναι αυτό που προσπαθείτε να τους μάθετε πρώτα;

Διδάσκω ότι το βλέμμα δεν είναι ουδέτερο. Παρότι μπορεί να φαίνεται έτσι. Όταν φωτογραφίζεις, δεν παρατηρείς απλώς. Επιθυμείς. Και ο άλλος το αισθάνεται. Αν δεν αναγνωρίσεις τη δική σου επιθυμία, η εικόνα γίνεται επιθετική ή κενή. Αν την αναγνωρίσεις, μπορεί να μετατραπεί σε διάλογο. Η φωτογραφία είναι μια συμβολική πράξη· μια εγγραφή του σώματος μέσα στο πεδίο του Άλλου.

-Μετά από μια τόσο γεμάτη πορεία, τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας ενθουσιάζει σήμερα; Τι αναζητάτε πλέον μέσα από τον φακό σας που δεν το έχετε βρει ακόμα;

Το σημείο όπου το Συμβολικό ραγίζει. Το δευτερόλεπτο όπου η μάσκα δεν προλαβαίνει να επανέλθει. Το βλέμμα που δεν ελέγχει πια την εικόνα του. Εκεί βρίσκεται το Πραγματικό. Και ίσως αυτό να είναι το μόνο που αξίζει να φωτογραφίζεται: όχι η βεβαιότητα της μορφής, αλλά η αστάθεια της ύπαρξης.