Ο Στέφανος Κορκολής δεν χρειάζεται καμία ιδιαίτερη παρουσίαση. 

Ένας από τους σημαντικότερους μουσικούς συνθέτης της γενιάς του – και όχι μόνο – έρχεται στην Πάτρα στο πλαίσιο της συναυλίας αφιέρωμα που πραγματοποιεί μαζί με την Πολυφωνική Χορωδία Πατρών, στο έργο και στη μουσική ενός εκ των μεγαλύτερων προσωπικοτήτων που γνώρισε ο ελληνισμός την τελευταία εκατονταετία.

Του Μίκη Θεοδωράκη. Ο ίδιος είχε την ευλογία, όπως λέει, να γνωρίσει από κοντά τον Μίκη και να κτίσει μαζί του μια σχέση πατρική, μια σχέση ζωής που πλέον τον χαρακτηρίζει. Η συναυλία θα γίνει το Σάββατο στις 23 Ιουλίου στο Κάστρο του Ρίου.

Οι νότες και η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη θα σκορπίζονται στην ατμόσφαιρα κάτω από το φως του φεγγαριού και υπό τον ήχο των κυμάτων, φέρνοντας μια άλλη αύρα στις ψυχές του ακροατηρίου, ίσως πιο ζωτική ακόμα και από την θαλασσινή αύρα του Πατραϊκού.

Ο χώρος, η επιβλητικότητα του Κάστρου, αλλά κυρίως η παρουσία της Σοφίας Μανουσάκη ως σολίστ, της 10μελούς ορχήστρα που θα συνοδεύει τον Στέφανο Κορκολή στο πιάνο και  της Πολυφωνικής Χορωδίας, - Μεικτής και Παιδικής - έρχονται για να εγγυηθούν την μαγεία της βραδιάς.

Μια μαγική βραδιά μας περιμένει αναμφίβολα. Τον Στέφανο Κορκολή δεν τον ρωτήσαμε κάτι άλλο. Μόνο για αυτή τη μαγεία. Τη μαγεία της μουσικής και της προσωπικότητας του Μίκη Θεοδωράκη.


-Ποια είναι τα στοιχεία εκείνα της μουσικής του Μίκη Θεοδωράκη που σας ενθουσιάζουν και που ξεχωρίζετε ως συνθέτης; 

Καταρχάς το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να πούμε είναι να προσδιορίσουμε για ποια μουσική Μίκη Θεοδωράκη αναφερόμαστε. Ο Θεοδωράκης, εκτός από τα γνωστά τραγούδια και τη μουσική που όλοι γνωρίζουμε, έχει αφήσει πίσω του ένα τεράστιο έργο στη συμφωνική μουσική που το ευρύ κοινό μπορεί να μην γνωρίζει τόσο καλά, αλλά εμείς οι μουσικοί θα μελετούμε και θα διερευνούμε για πολλά χρόνια ακόμα.

Από τα στοιχεία που με ενθουσιάζουν στα τραγούδια του είναι η μελωδικότητα των γραμμών του σε σχέση με τα λόγια, το πόσο καλά πατούν οι νότες πάνω στα λόγια, πάνω στις λέξεις. Με ενθουσιάζει όμως και η ανάπτυξη της μουσικής του σε συμφωνικό επίπεδο, το πόσο κορυφαία είναι η ενορχήστρωση σε όλες τις συνθέσεις του, σε όλο το έργο του.

Γενικότερα όταν μιλάμε για Θεοδωράκη δεν μπορούμε απλά και μόνο να σταθούμε σε στοιχεία, αλλά στο σύνολο του έργου του. Και αυτό είναι που σε τελική ανάλυση με ενθουσιάζει. Με ενθουσιάζει η μουσική και το έργο του σε ένα συνολικό επίπεδο.


2 ΖΟΡΜΠΑΣ Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

- Ο Θεοδωράκης μεγάλωσε τουλάχιστον τρεις γενιές Ελλήνων. Εσείς τι είχατε εισπράξει ως παιδί από τη μουσική του και από την προσωπικότητα του και τι αργότερα ως ενήλικας;

Ως παιδί άκουγα και εγώ τα τραγούδια του που έβαζαν οι γονείς μου στο σπίτι. Ήταν από τα πρώτα μουσικά ερεθίσματα που είχα. Αργότερα όταν ασχολήθηκα με τη κλασική μουσική παρακολούθησα το έργο του από μία απόσταση.

Όμως θα πρέπει να ξέρουμε ότι ο Θεοδωράκης στο εξωτερικό είναι πασίγνωστος. Είχα την ευκαιρία να το διαπιστώσω στα χρόνια που έζησα στο εξωτερικό. Τους έλεγα ότι είμαι Έλληνας και μου έλεγαν για τον Θεοδωράκη και τη μουσική του.

Τα τελευταία δέκα χρόνια είχαν την ευλογία να τον γνωρίσω από κοντά, να έχω μία καθημερινή επαφή μαζί του. Κτίσαμε από κοινού αυτά τα χρόνια μια υπέροχη σχέση, μια σχέση πατρική και είχα την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά αυτή την τεράστια μουσική προσωπικότητα.

Μέσα από αυτή την φιλία, μέσα από αυτή τη συνύπαρξη,  ο Θεοδωράκης μου έδωσε την δυνατότητα να δω από μία διαφορετική οπτική γωνία τη μουσική,  να επανακτήσω τη σχέση μου μαζί της, να τη γνωρίσω καλύτερα. Ο Θεοδωράκης για μένα πλέον είναι μουσική, για μένα είναι ζωή.


- Λέγεται ότι ο Θεοδωράκης εισήγαγε τον όρο έντεχνο λαϊκό τραγούδι. Για πολλούς κριτικούς τέχνης ήταν αδόκιμο και είχε δεχθεί κριτική αργότερα. Τώρα που έχει φύγει από τη ζωή δικαίως ή αδίκως είχε υποστεί αυτή την κριτική;

Κατά την άποψη μου έπρεπε να εισαχθεί αυτός ο όρος. Με κάποιον τρόπο η μελοποίηση της ποίησης και των στίχων των μεγάλων μας ποιητών -  γιατί αυτό θέλουμε να πούμε όταν λέμε τον όρο έντεχνο λαϊκό τραγούδι – έπρεπε να προχωρήσει και να γίνει πραγματικότητα στην ελληνική μουσική.

Ο Θεοδωράκης την έκανε πραγματικότητα και μελοποίησε τόσους και τόσους ποιητές, κάνοντας τους γνωστούς στο ευρύ κοινό. Μελοποίησε για παράδειγμα τον Ρίτσο και τον «Επιτάφιο» που είναι από μόνος του μια θεματική με λαϊκό έρεισμα.

Το να γίνεται στον Θεοδωράκη κριτική για τον όρο του έντεχνου λαϊκού τραγουδιού να πω την αλήθεια μου φαίνεται κάπως αστείο. Θεωρώ ότι τόσο μεγάλες μουσικές προσωπικότητες, τόσο μεγάλους μουσικοσυνθέτες όπως ήταν ο Μίκης, ίσως να μην χρειάζεται να τις ακουμπάμε και να τις ασκούμε κριτική ή όταν κάνουμε κάτι τέτοιο να εξετάζουμε καλά όλους τους παράγοντες.


ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ~ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΡΚΟΛΗΣ~ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ [live]

- Γιατί στην συνείδηση του μέσου Έλληνα η μουσική του Θεοδωράκη ταυτίζεται με το επαναστατικό πνεύμα και με τον αγώνα κατά της Χούντας.  Αυτό περιορίζει ή αναδεικνύει το μέγεθος της ποιότητας της;

Σίγουρα κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει ότι ο Θεοδωράκης υπέστη βασανιστήρια και έζησε κάτω από αυτές τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που χαρακτήρισαν την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.

Τα τραγούδια του είχαν απαγορευτεί, όμως αυτό, όπως ήταν φυσιολογικό, έδωσε ακόμα μεγαλύτερο κίνητρο στον κόσμο για να τα ακούει. Είναι λογικό έτσι ένα μέρος του έργου της μουσικής του Θεοδωράκη να ταυτιστεί στην συνείδηση του λαού με τον αγώνα για την ελευθερία και να έχουν ένα επαναστατικό πνεύμα. Η μουσική ταυτίζεται με τις ανάγκες της εποχής και ένας μεγάλος συνθέτης όπως ήταν ο Θεοδωράκης ήξερε να την χαρακτηρίζει μέσα από το έργο του.

Όμως ο Θεοδωράκης δεν ήταν μόνο αυτό. Ο Θεοδωράκης ήταν πάνω από όλα ένας λυρικός συνθέτης, ένας συνθέτης που με τη μουσική του μιλούσε στις ψυχές και στις καρδιές του κόσμου. Τα ερωτικά του τραγούδια, σε στίχους του αδελφού του Γιάννη Θεοδωράκη, είναι όλα τους υπέροχα.

Στις συναυλίες – αφιέρωμα που δίνουμε μαζί με τη Σοφία, αυτή την πλευρά του έργου του προβάλλουμε κυρίως. Για μένα αυτός είναι ο Θεοδωράκης της ψυχής μου. Όμως ας το ξεκαθαρίσουμε: Δεν γίνεται να κατηγοριοποιήσομε τον Θεοδωράκη. Ήταν τόσο μεγάλος που δεν μπορεί να χωρέσει ούτε σε είδη, ούτε και σε ταμπέλες.


- Τι είναι για σας ο Θεοδωράκης ως συνθέτης και μουσικός;

Για μένα είναι ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες όλων των εποχών.  Ένας συνθέτης που χαρακτηρίζεται από τα τραγούδια του, αλλά και  από το τεράστιο έργο που έχει αφήσει στη συμφωνική μουσική. Είναι ένα έργο διαχρονικό που θα μείνει στους αιώνες των αιώνων. Για μένα λοιπόν ως μουσικός και συνθέτης που είμαι, ο Θεοδωράκης είναι το άπιαστο.


Πρελούδιο-Μαργαρίτα Μαργαρώ/Μ.Θεοδωράκης/Στ.Κορκολής/Σοφία Μανουσάκη

- Νύχτα μαγική οπότε στο Κάστρο του Ρίου. Τι θα προσπαθήσετε να περάσετε στο ακροατή μέσα από τη μουσική του Μίκη σε αυτή τη συναυλία;

Δεν χρειάζεται να προσπαθήσουμε να κάνουμε πολλά πράγματα. Η μουσική του Μίκη μιλάει από μόνη της στις καρδιές, περνάει απευθείας στις ψυχές των ανθρώπων.

Το μόνο που θα κάνουμε εμείς είναι να φροντίσουμε να προσφέρουμε ένα άρτιο καλλιτεχνικά και ποιοτικά μουσικό αποτέλεσμα, με αρχή, μέση και τέλος,  έχοντας πάνω από όλα αγάπη για τη μουσική του Θεοδωράκη.

Αγάπη, συγκίνηση και όλα αυτά τα συναισθήματα μας που μας  βγάζει η μουσική του, συναισθήματα που εκτός από εμάς γνωρίζουμε ότι έχει και ο κόσμος που έχει αγαπήσει τα τραγούδια και τις μελωδίες του.


- Μαζί σας η Σοφία Μανουσάκη και όχι μόνο τώρα, εδώ και αρκετά χρόνια. Μιλήστε μου λίγο για αυτή τη συνεργασία;

Να πω ότι η Σοφία είναι μία κοπέλα που έκανε δύο χρυσούς δίσκους με τη μουσική του Θεοδωράκη και αυτό λέει πολλά από μόνο του για την απήχηση που έχει το έργο του στο σύγχρονο ακροατήριο.

Η Σοφία Μανουσάκη είναι ένα μαγικό πλάσμα. Είχα την τύχη να την εντοπίσω για πρώτη φορά στην Κρήτη και ενθουσιάστηκα από την πρώτη στιγμή μαζί της. Τη συνέστησα στον Μίκη που ενθουσιάστηκε εξίσου και αυτός και από τότε συνεργαζόμαστε εδώ και τόσα χρόνια.

Το σημαντικό με την Σοφία, πέρα από το τεράστιο ταλέντο που έχει, είναι ότι υπηρετεί τη μουσική και δεν επιδιώκει να προβάλλεται μέσα από αυτή. Είναι σημαντικό γιατί βλέπουμε σε πολλά νέα παιδιά να γίνεται το αντίστροφο. Η Σοφία είναι ένας εργάτης της μουσικής και του τραγουδιού.

Η Μαρία Φαραντούρη μιλώντας για αυτή την έχει χαρακτηρίσει ως το απόλυτο μουσικό όργανο. Ο Μίκης Θεοδωράκης είχε πει σε ανθρώπους γνώστες και ειδικούς της μουσικής ότι είναι μία μουσική βόμβα μεγατόνων. Είναι πράγματα που δεν γνωρίζει ο κόσμος και είναι κρίμα αυτό γιατί  αναφερόμαστε σε νέους ανθρώπους που μέσα από αυτό που κάνουν, κυνηγούν το όνειρο τους.

Όμως αυτή είναι η πραγματικότητα και με αυτήν πορευόμαστε. Προσωπικά νιώθω ασφάλεια και σιγουριά έχοντας σολίστ τη Σοφία, ξέρω ότι τα πράγματα θα πάνε όπως πρέπει, ξέρω ότι σε κάθε συναυλία θα μου δώσει την ψυχή της, θα με πάει ακόμα πιο πέρα από αυτό που ζητάω. Είμαι περήφανος που συνεργάζομαι μαζί της, περήφανος που έχω όλα αυτά τα χρόνια μια τέτοια συνεργασία.


Σοφία Μανουσάκη: «Από Βίκυ Μοσχολιού μέχρι Μαρία Κάλλας»

- Με την Πολυφωνική Χορωδία Πάτρας θαρρώ έχετε συνεργαστεί και πάλι στο παρελθόν. Ποια είναι η γνώμη που έχετε σχηματίσει για αυτή;

Πράγματι είχαμε συνεργαστεί και πάλι το 2017, στον δίσκο που είχα κυκλοφορήσει με την μελοποίηση των ποιημάτων του Καβάφη, μετά από παρότρυνση τότε του Μίκη. Ο Σταυρός (Σολωμός) και η Αρετούσα (Νικολοπούλου) κάνουν ένα σπουδαίο έργο κατά την άποψη μου όλα αυτά τα χρόνια. Η Πολυφωνική Χορωδία έχει ξεπεράσει τα όρια της Ελλάδος.

Πιστεύω -και το λέω αυτό γιατί έχω συνεργαστεί με πολλά χορικά σχήματα τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό- ότι είναι μία από τις καλύτερες χορωδίες όχι μόνο στην χώρα μας, αλλά σε ένα ευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι ένα από τα καλύτερα σχήματα στο είδος του, στην Ευρώπη και στον κόσμο.

Για να περιγράψω τη σχέση που έχω πλέον κτίσει μαζί τους δεν θα έλεγα τη λέξη συνεργασία, μου φαίνεται κάπως στεγνή για να εκφράσει την ολότητα της. Υπάρχει αγάπη, υπάρχει εκτίμηση, υπάρχει σεβασμός, υπάρχει θα έλεγα φιλία. Χαίρομαι πραγματικά που θα είμαστε όλοι μαζί στο Κάστρο του Ρίου.


- Και μια τελευταία ερώτηση. Θα υπάρξει και άλλος Θεοδώρακης στην ελληνική μουσική στο εγγύς μέλλον;

Ποτέ δεν παίρνει άλλος τη θέση κάποιου άλλου. Ο καθένας αφήνει το δικό του στίγμα πίσω του, ειδικότερα όταν μιλάμε για έναν συνθέτη – μουσικό στο βεληνεκές και στην αξία του Μίκη.

Σίγουρα θα υπάρξουν και άλλοι συνθέτες  που ο καθένας θα αφήσει το δικό του έργο, θα κάνει τα δικά του πράγματα. Άλλωστε ο κάθε καλλιτέχνης έχει τη δική του αξία. Όμως αν με ρωτάς μουσικά για το αν θα υπάρξει άλλος Θεοδωράκης που να έχει αυτή τη μουσική ιδιοφυία, αυτό είναι ένα άλλο θέμα.

Το βλέπω λίγο δύσκολο να υπάρξει συνθέτης που με δύο νότες να βγάλει ένα από τα πιο πασίγνωστα θέματα στα παγκόσμια μουσικά πράγματα όλων των εποχών.

Γιατί έτσι είναι… Ο Ζορμπάς, η μελωδία που γνωρίζει όλος ο κόσμος και που έχει ταυτιστεί με την Ελλάδα, είναι ένα μουσικό θέμα που ουσιαστικά στηρίζεται σε δύο νότες.

Μάλιστα ένας Γερμανός μουσικό - κριτικός (ο βιογράφος του Μίκη Θεοδωράκη, ο Γκι Βάγκνερ), είχε πει κάποτε ότι ο Μπετόβεν χρειάστηκε τέσσερις νότες για να μείνει στην αθανασία αναφερόμενος στην 5η Συμφωνία και ο Θεοδωράκης δύο, γράφοντας τον Ζορμπά.

Είχε κάνει μια ολόκληρη ανάλυση που αξίζει να διαβαστεί και να μάθει το ευρύ κοινό για δύο από τα πιο γνωστά μουσικά θέματα όλων των εποχών, την 5η Συμφωνία και τον Ζορμπά. Μιλάμε για μια τέτοια τεράστια μουσική αξία όταν αναφερόμαστε στον Θεοδωράκη και τη σημασία του έργου του στην παγκόσμια μουσική δημιουργία.


Πρόβες για «Μαουτχάουζεν» στο σπίτι του Μίκη


Μίκης Θεοδωράκης στο πατρικό του σπίτι στον Γαλατά


Σοφία Μανουσάκη-Στέφανος Κορκολής «Δρόμοι παλιοί» (Αrt ΕΡΤ, 17-1-2016)


Πρώτη επιστολή Θεοδωράκη σε Κορκολή


Δεύτερη επιστολή Θεοδωράκη σε Κορκολή


Τρίτη επιστολή Θεοδωράκη σε Κορκολή


Τέταρτη επιστολή Θεοδωράκη σε Κορκολή


Ιδιόχειρη αφιέρωση Μίκη στη Σοφία Μανουσάκη


Μαργαρίτα Μαγιοπούλα~Μ.Θεοδωράκης~Μ.Φαραντούρη~Στ.Κορκολής~Σ.Μανουσάκη


Σοφία Μανουσάκη - Ερωτόκριτος @ NGradio.gr

(Οι ιδιόχειρες επιστολές και οι φωτογραφίες είναι από αρχειακό υλικό του Στέφανου Κορκολή και τις παραχώρησε ευγενικά στο patrasevents.gr για τις ανάγκες της συνέντευξης).