Στη διάρκεια των θερμότερων μηνών, το νησί Νιουφάουντλαντ του Καναδά είναι γεμάτο από οργιαστική φύση, λίμνες και ατέλειωτα δάση. Όμως στη δυτική ακτή του, ανάμεσα στα φιορδ και τις κορυφές του Εθνικού Πάρκου Gros Morne, ξαφνικά εμφανίζεται μια εντελώς άγονη έκταση.

Γνωστή και ως Tablelands, αυτή η ιδιότυπη έρημος που θυμίζει την επιφάνεια του Άρη, είναι αποτέλεσμα δύο δισ. ετών γεωλογικής δραστηριότητας. Όμως εκτός από την εντυπωσιακή του εμφάνιση, το πάρκο χαρακτηρίστηκε τοπίο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, επειδή προσφέρει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να ρίξουν μια ματιά στο παρελθόν – και ενδεχομένως, σε άλλους κόσμους.

Τα Tablelands είναι ένα από τα ελάχιστα μέρη του κόσμου, όπου μπορεί κανείς να δει την «ψυχή» της Γης. Τον μανδύα της, το βαθύτερο στρώμα πυριτικού άλατος που βρίσκεται μίλια κάτω από την επιφάνεια. Αυτό το είδος πετρώματος είναι πλούσιο σε τοξικά μέταλλα και εχθρικό προς τα περισσότερα είδη βλάστησης – δημιουργώντας και το άγονο τοπίο των Tablelands.

Στην πραγματικότητα, σε σύγκριση με το υπόλοιπο Εθνικό Πάρκο, τα Tablelands είναι εξαιρετικά άσχημα.
«Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο ότι είναι τόσο εκτεθειμένο, αλλά και ότι έχει διατηρηθεί τόσο καλά», εξηγεί ο Ρομπ Χίνγκστον, υπεύθυνος για την ανάπτυξη τουριστικών προϊόντων στο Πάρκο, μιλώντας στο BBC.

Πώς συνέβη αυτό;
Σύμφωνα με τη Δρ. Άλισον Λιτς, γεωφυσικό στο Πανεπιστήμιο Memorial του Νιουφάουντλαντ, πριν από 500 χρόνια, όταν η υπερήπειρος της Παγγαίας άρχισε να σχηματίζεται και ο Ιαπετός Ωκεανός άρχισε να περιορίζεται, τα τμήματα που σήμερα ονομάζουμε Βόρειο Αμερική και Ευρώπη, συγκρούστηκαν.

Όταν οι ήπειροι μετατοπίζονται, θραύσματα του φλοιού συχνά καταβυθίζονται – ή ανακυκλώνονται – μέσα στη Γη, όμως στην προκειμένη περίπτωση, ένα θραύσμα του μανδύα, που κάποτε ήταν κομμάτι του βυθού του ωκεανού, πιέστηκε προς τα επάνω και σχημάτισε τα Tablelands. Το τοπίο παρέμεινε θαμμένο σε μεγάλο βαθμό, μέχρι που τελικά, μόλις 12.000 χρόνια πριν, μετά την Εποχή των Παγετώνων, ο μανδύας έγινε ορατός.

«Θα έπρεπε να είχε διαβρωθεί μέσα σε μερικά εκατομμύρια χρόνια, όμως διατηρήθηκε, επειδή παρέμεινε θαμμένος στο υπέδαφος για το μεγαλύτερο διάστημα από τον σχηματισμό του», εξηγεί η Λιτς στο BBC. «Απλώς πετάχτηκε ξαφνικά, στη διάρκεια της μεταπαγετώδους ανόδου, και έκτοτε διαβρώνεται διαρκώς».

Πριν την εις βάθος μελέτη των Tablelands, στη διάρκεια της δεκαετίας του ’60, οι τεκτονικές πλάκες δεν ήταν παρά μια υπόθεση. Όταν οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι οι άγονοι βράχοι που αναδύονταν από το πυκνό δάσος του Gros Morne ήταν, στην πραγματικότητα, ένα σπασμένο τμήμα του μανδύα της Γης, τους βοήθησε να αποδείξουν τη θεωρία ότι όλος ο πλανήτης είναι καλυμμένος με τεκτονικές πλάκες.


The Tablelands, Gros Morne National Park, Newfoundland and Labrador

Τοξικό τοπίο
Σύμφωνα με την Δρ. Πένι Μόριλ, καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Memorial, που επίσης μίλησε στο BBC, σχεδόν κάθε ήπειρος διαθέτει και ένα τμήμα μανδύα, όμως τα περισσότερα δεν είναι τόσο εύκολα προσβάσιμα.

Η Μορίλ μελετά την απόκοσμη ατμόσφαιρα των Tablelands και, όπως εξηγεί, αυτά τα βράχια «έχουν υψηλότερες συγκεντρώσεις μετάλλων που είναι τοξικά για ορισμένα φυτά», πράγμα που σημαίνει ότι τα περισσότερα δεν θα κατάφερναν να επιβιώσουν σε αυτό το περιβάλλον.

«Ένας από τους τρόπους για να επιβιώσει ένα φυτό σε ένα μέρος χωρίς θρεπτικά συστατικά είναι να είναι σαρκοβόρο, επομένως να πιάνει έντομα και να τρέφεται έτσι».

Και πράγματι, στα Tablelands υπάρχει ένα τέτοιο φυτό.

Εκτός από την τοξικότητα και την απόκοσμη εικόνα τους, τα Tablelands διαθέτουν και χαρακτηριστικά που κάνουν τους επιστήμονες να πιστεύουν ότι μπορούν να μας μάθουν πράγματα για τον Άρη. Για παράδειγμα, η όταν η Μορίλ εξέτασε το νερό που κυλά επάνω τους, σοκαρίστηκε όταν διαπίστωσε ότι ήταν γεμάτο μικροοργανισμούς.

Σύμφωνα με την επιστήμονα, οι οργανισμοί που ζουν στο νερό αυτό δεν τρέφονται με τα θρεπτικά συστατικά που υποστηρίζουν συνήθως τα έμβια όντα, αλλά με μονοξείδιο του άνθρακα και άλλα «δηλητηριώδη» στοιχεία.
Πιστεύει ότι αυτό έχει έρθει ως αποτέλεσμα μιας υπόγειας διαδικασίας που λέγεται «σερπεντινίωση». Η διαδικασία αυτή πυροδοτείται όταν το νερό αντιδρά με πετρώματα του μανδύα της Γης και πιστεύεται ότι η ίδια διαδικασία ίσως έχει λάβει χώρα και στον Άρη.

«Ο Άρης δεν έχει πολύ πυκνή ατμόσφαιρα, επομένως αν υπάρχει ζωή στην επιφάνειά του θα μπορούσε να πλήττεται από την ηλιακή ακτινοβολία», σημειώνει η Μορίλ.

«Επομένως, αν ψάχνουμε για ζωή στον Άρη, ίσως να είναι προστατευμένη κάτω από την επιφάνεια».

Είναι εξαιρετικά σπάνιο να συναντά κανείς ένα τόσο καλά διατηρημένο, αρχαίο τμήμα του γεωλογικού μας παρελθόντος, που να αποκαλύπτει με τέτοιο τρόπο πώς η ζωή κινείται, αναπνέει και δημιουργεί ζωή.

Στο Νιουφάουντλαντ, κάθε βήμα του επισκέπτη, τον ταξιδεύει… 500 εκατ. χρόνια πίσω.