Μνήμη Γιάννη Κωστόπουλου (1938-2021)

Το Ίδρυμα Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού (Ι.Ε.Θ.Π.), το οποίο εδράζεται στο περίτεχνο Διατηρητέο, του 1898, υπό την επωνυμία «Μέλαθρον Αναστασίου-Ιουλίας Μπίλλη» (οδ. Μουσών 37, 54634, Θεσσαλονίκη), προσέρχεται καθηκόντως, εξ ευγνωμοσύνης βαθειάς, να εκφράσει τον προσήκοντα λόγο μνήμης και ευγνωμοσύνης για τον Μεγάλο Τραπεζίτη και Έλληνα Πατριώτη Γιάννη Κωστόπουλο, λόγω της εκδημίας-θανάτου του, στις 9 Μαρτίου 2021.

Το 2021 μ.Χ. είναι συμβολικό έτος. Συμπίπτει με τα 200 χρόνια της επαναστάσεως και του Ανεξάρτητου Κράτους της Ελλάδος (1821-2021). Οι Άνθρωποι του επιχειρείν, Έλληνες και Φιλλέληνες, συνιστούν λαμπρό κεφάλαιο στην ίδρυση, ανέλιξη και προβολή της Ελλάδος ως Κράτους της Διεθνούς Κοινότητος για 200 τώρα χρόνια, σε ένα κρίσιμο γεωπολιτικό και γεωθρησκευτικό σταυροδρόμι μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, στην Χερσόνησο του Αίμου και στην Ανατολική Μεσόγειο, ευρύτερα.

Από την περίοδο ιδρύσεως και πρώτης ανασυγκροτήσεως του Νεοελληνικού Κράτους, με πρώτο Κυβερνήτη τον διαπρεπή-σοφό πολιτικό και Διπλωμάτη Ιω. Καποδίστρια (1827-1831), φέρουμε στην μνήμη μας έναν Μεγάλο Φιλέλληνα Τραπεζίτη, τον Ιωάννη Γαβριήλ Εϋνάρδο (Eynard). Mερικά λόγια για τον Εϋνάρδο, για να μνημονεύσουμε στην συνέχεια κάποιους Έλληνες Πατριώτες Ανθρώπους του Επιχειρείν, Μεγάλους Ευεργέτες της Πατρίδος και της Ελληνορθοδοξίας, από τότε ως σήμερα.

Ο Εϋνάρδος, λοιπόν, γεννήθηκε στη Λυών. Μέγας στον Κλάδο του Επιχειρείν, Διαπρεπής της εποχής του Τραπεζίτης. Προσωπικός φίλος Καποδίστρια. Η έκρηξη της Ελληνικής Επαναστάσεως, το 1821, τον βρίσκει στην Γενεύη Τραπεζίτη. Θερμουργός κήρυκας της Ελληνικής Υποθέσεως στους ανωτέρους οικονομικούς και πολιτικούς κύκλους της Ευρώπης και συλλέκτης χρημάτων πολλών υπέρ του Αγώνος. Πρώτος χορηγός ο ίδιος. Το 1829 αποστέλλει στον Καποδίστρια, κατόπιν επικοινωνίας των δύο, ενάμιση εκατομμύριο φράγκα, μεγάλο ποσό χρημάτων για την περίοδο εκείνη, με σκοπό την πληρωμή μισθών και αναγκών του πρώτου ελληνικού στρατεύματος. Αρωγός και στο Γεωργικό Πρόγραμμα της Ελλάδος. Συντέλεση στην ίδρυση της Εθνικής Τραπέζης, το 1841. Το 1849 κατέβαλε το ποσό των 500 χιλ. Φράγκων προς λύση του ναυτικού αποκλεισμού του λιμένος Πειραιώς από τον αγγλικό στόλο προς αποζημίωση του γνωστού Πασιφίκου. Κατατάσσεται μεταξύ των Μεγάλων Ευεργετών, εκ του Κόσμου του Επιχειρείν, του Ελληνικού Έθνους. Πέθανε στην Γενεύη, το 1863.

Από δε τους σπουδαίους Έλληνες του Επιχειρείν από το 1821 κ.ε. μνημονεύουμε κάποιους αντιπροσωπευτικούς. Είναι: Καψάλης Χρήστος (Μεσολόγγι), Παππάς Εμμανουήλ (Μακεδονία), Τσαμάδος Αναστάσιος (Ύδρα), Χατζηαντώνης-Δόμνα Βισβιζή-Θεμιστοκλής Βισβιζής (Θράκη), Κουντουριώτης Λάζαρος (Ύδρα), Αναγνωστόπουλος Πάνος (Πελοπόννησος), Βαρβάκης Ιωάννης (Ψαρά), Ζάππας Ευάγγελος (Ήπειρος), Συγγρός Ανδρέας (Κωνσταντινούπολη), Θέμελης Δημήτριος (Πάτμος), Μαρασλήδες Γρηγόριοι, Πατέρας και γιός (Θράκη), Ξάνθος Εμμανουήλ (Πάτμος), Ξενοκράτης Κωνσταντίνος (Θράκη), Σκουφάς Νικόλαος (Ήπειρος), Φαρμάκης Ιωάννης (Μακεδονία), Χάλης Βασίλειος (Κρήτη), Ριζάρηδες (Ήπειρος) και άλλοι, μέχρι των προσφάτων Ωνάσση, Νιάρχου, του ζεύγους Αναστασίου-Ιουλίας Μπίλλη (Μακεδονία) κ.α.

Σήμερα, αρχομένου του 2021, στην χρυσή αλυσίδα των παραπάνω αντιπροσώπων των Ανθρώπων του Επιχειρείν εντάσσονται δύο χρυσοί νέοι κρίκοι: Ο Ιάκωβος Τσούνης, Εφοπλιστής, χορηγός της περιουσίας του στις ένδοξες Ένοπλες Δυνάμεις της Πατρίδος, εκμετρήσας το ζειν, μόλις προ ημών (Απρίλιος 2021), εις ηλικία  97 χρόνων. Αιωνία αυτού η Μνήμη και η ευγνωμοσύνη της Πατρίδος. Ακολουθεί ο άμεσα ενδιαφέρων το Ι.Ε.Θ.Π. και προσωπικά Μεγάλος Τραπεζίτης Γιάννης Κωστόπουλος. Για τον τελευταίο ειδικός λόγος ευθύς αμέσως, λόγω του θανάτου του, στις 9 Μαρτίου 2021. 

Πολλά αξιόλογο και εύφημα διατυπώθηκαν στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο για τον Τραπεζίτη Γιάννη Στ. Κωστόπουλο. Εμείς, ως ταπεινοί υπηρέτες της πολιτικής και εκκλησιαστικής ιστορίας και του πολιτισμού στην έπαλξη του Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού (Ι.Ε.Θ.Π.) στην Θεσσαλονίκη, ηγούμεθα ιερού χρέους να καταθέσουμε στην ανά χείρας «Μνήμη Γιάννη Κωστοπούλου» την δική μας ταπεινή κρίση όχι ως Τραπεζίτη αλλά ως Ανθρώπου της ιστορίας, της τέχνης, του πολιτισμού και της ελληνορθοδοξίας, εξ’ αντικειμένου αλλά και εξ’ ιδίας προσωπικής αντιλήψεως και πείρας.

Το Ίδρυμά μας (έτος ιδρύσεως 1993, εις παρότρυνση προς Παν/μιακούς Καθηγητές του Μεγάλου εκείνου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ, (1974-1998) υπήρξε δέκτης ευγνώμων χορηγιών του Μορφωτικού «Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου». Στον πρώτο όροφο του Νεοκλασσικού, έδρας του Ιδρύματος, στεγάζονται: α. εξειδικευμένη για τους σκοπούς του Ιδρύματος Βιβλιοθήκη και το Ιστορικό Αρχείο και β. Καλλιτεχνική Έκθεση, με θέμα: «Σφραγίδες-Εκκλησίες-Πνευματικά Καταστήματα της Κωνσταντινουπόλεως». Αποτυπώσεις σε γρανίτη», «ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΧΟΡΗΓΙΑ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ Φ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ», στα ΔΗΜΗΤΡΙΑ 99, και στα πλαίσια Επιστημονικού Συμποσίου στην Σειρά «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ». Η Έκθεση παρουσιάσθηκε, το 2000 μ.Χ., στην Κωνσταντινούπολη, υπό την Υπάτη Αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχου ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ, και σε άλλες πόλεις της Μακεδονίας και Θράκης.

Το διμερές αυτό έργο ιστορίας και πολιτισμού του Ιδρύματος ήχθη σε πέρας, χάρη στις χορηγίες του «Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου», επί Διευθύνσεως αυτού του διαπρεπούς Οικονομολόγου-Συμβούλου του Γιάννη Κωστοπούλου αειμνήστου Δημ. Κατσίκη ο οποίος επισκέφθηκε το Ίδρυμα στην Θεσσαλονίκη. Μετέσχε, μάλιστα, δύο ειδικών αποστολών των Μελών του Ιδρύματος στο Άγιον Όρος και στην Κωνσταντινούπολη. Διαμεσολαβητής μεταξύ των δύο Ιδρυμάτων υπήρξε ο αείμνηστος Θεοχάρης Μωϋσίδης, εκ Κατερίνης, Ιδρυτικό Μέλος του Ιδρύματος, κοινός φίλος του Δημ. Κατσίκη και του υποφαινομένου. Ομοφώνως, η Γεν. Συνέλευση του Ιδρύματος εξέλεξε, ευγνωμόνως, ως Επίτιμα Μέλη του τον Γιάννη Κωστόπουλο και τον Δημ. Κατσίκη. Τα τίμια ονόματά τους κοσμούν τον Κατάλογο των Επίτιμων Μελών του Ιδρύματος που έχει το μεγάλο προνόμιο να τελεί υπό την Επίτιμη Προεδρεία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου Β’, χορηγού, ωσαύτως, του Ιδρύματος.

Δύο προσωπικές περιπτώσεις επικοινωνίας τόσο με τον Τραπεζίτη Γιάννη Κωστόπουλο το 1997, όσο και με τον θείο του, πολύ νωρίτερα, Σταύρο Κωστόπουλο, Τραπεζίτη και Πολιτικό, Υπουργό Εξωτερικών επί Κυβερνήσεως Γ. Αθανασιάδη Νόβα, το 1965. Με τον Γιάννη Κωστόπουλο συναντηθήκαμε στην φάση του Προγράμματός του «εξωστρέφειας του ελληνικού πολιτισμού», σε μια περίοδο καίριας εθνικής σημασίας. Συνταξιδεύσαμε στην Νέα Υόρκη, με πτήση των αερογραμμών ΔΕΛΤΑ, το 1997, νομίζω. Εκείνος μετέβαινε στην Νέα Υόρκη για τα επίσημα εγκαίνεια δύο αιθουσών με κλασικές ελληνικές αρχαιότητες στο, μεγάλης διεθνούς φήμης, Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης. Ο υποφαινόμενος ταξίδευε στα πλαίσια του Προγράμματος, τώρα «Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού», του Μεσσήνιου επιχειρηματία Σταύρου Πανουσοπούλου, για την διάθεση δωρεάν 10 χιλ. διτόμων έργων για την Μακεδονία, αγγλιστί, στα Κοινοβούλιο, Παν/μια και Βιβλιοθήκες της Ομογένειας στις Η.Π.Α., υπό την επι τόπου Αιγίδα του Μεγάλου εκείνου Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ιακώβου Κουκούζη και των διαδόχων του.

Κατά την 8ωρη πτήση συνομιλήσαμε επί δίωρο επί εθνικών, ιστορικών και θρησκευτικών θεμάτων. Θεωρώ την συνάντηση εκείνη, εν πτήσει μάλιστα, ως μοναδική στην ακαδημαϊκή μου σταδιοδρομία, τυχών της ευγενικής αβραμιαίας φιλοξενίας του. Μου έκαμε φοβερή εντύπωση πόσα βιβλία, φάκελοι, σημειώσεις, ήταν επάνω στο τραπέζι του. Επρόκειτο περί ανθρώπου τα μάλιστα εργασιομανούς και επιμελούς. Επίσης, διέγνωσα από την ανταλλαγή σκέψεων την συνειδησιακή του αγάπη στα θέματα της ελληνορθοδοξίας. Μου ανέφερε κορυφαίο έργο της Οικογενείας του την ίδρυση-ανακαίνιση του Σκευοφυλακίου και του Μουσείου της Ιστορικής Ι. Μονής Αγίας Αικατερίνης Σινά, έργου του Μ. Ιουστινιανού, μεγάλης γεωπολιτικής ελληνορθοδόξου σημασίας στον ανατέλοντα Αραβικό Κόσμο.

Με τον πολιτικό Βουλευτή-Υπουργό Εξωτερικών Σταύρο Κωστόπουλο, το 1965, είχα μια σύντομη συνάντηση στο Γραφείο του στο ΥΠΕΞ, με δική του πρωτοβουλία, που με εξέπληξε και αναπτέρωσε το ερευνητικό-επιστημονικό μου ήθος και πείσμα. Όντος εμού για διδακτορικές σπουδές στο Βελιγράδι (1963-1967), δέχθηκα υπόδειξη-παράκληση από αρμόδιο παράγοντα για σύνταξη έρευνας για την εν Γ/βια κατάσταση και σε σχέση με το Μακεδονικό Ζήτημα των Σκοπίων, κάτι που έπραξα. Η Έκθεση εκείνη, προβλέψασα την διάλυση της Γ/βίας, μετά τον θάνατο του Τίτο, και την εμφάνιση μιας νέας μορφής του Μακεδονικού, με επίκεντρο τα Σκόπια, έφθασε στα χέρια του και δι’ αυτού στον τότε Πρωθυπουργό. Τόσο πολύ εντυπωσιάσθηκε ο ίδιος, που με εκάλεσε, όταν θα κατέβαινα στην Αθήνα, να με γνωρίσει. Όπερ και εγένετο. Με συνεχάρη εκ μέρους του Πρωθυπουργού και του ιδίου, εκπλαγείς για τον νεαρό της ηλικίας μου. Με κατευόδωσε λέγοντάς μου, «Πρόσεχε, παιδί μου, εδόθη εντολή στην Πρεσβεία μας στο Βελιγράδι να τυγχάνεις της προστασίας της». Ήταν εκ των ολίγων ΥΠΕΞ της Ελλάδος που επισκέφθηκαν την Αγία Αικατερίνη του Σινά. Τα πρόσωπα γράφουν ιστορία, τοπικά και χρονικά. Κατά την σοφή ρήση: «Η γεωγραφία είναι η ιστορία του χώρου και η ιστορία η γεωγραφία του χρόνου».

Αιωνία αυτών η μνήμη και η παρουσία στην Ελλάδα επικαίρως στα 200 χρόνια (1821-2021)

Αθανάσιος Αγγελόπουλος
Καθηγητής Πανεπιστημίου
Δ/νων Σύμβουλος Ι.Ε.Θ.Π. και Επιστημονικός
Επόπτης του Μελάθρου «Οικουμενικός Ελληνισμός»
Σύμβουλος και Κριτής Περιοδικού Singilogos – Βελιγραδίου