Η συνέντευξη αυτή ήταν από την αρχή προδιαγεγραμμένο ότι θα ήταν διαφορετική από τις άλλες.

Δεν έχεις τη δυνατότητα βλέπεις να αναφέρεσαι με όλους τους συνεντευξιαζόμενους για ζητήματα όπως η φιλοσοφία, η λογοτεχνία, τα εκπαιδευτικά μοντέλα και τις διάφορες προσεγγίσεις τους.

Καλώς ή κακώς είναι παράταιρα κάπως τα θέματα αυτά για την εποχή της τεχνολογίας και των social media. Ο Κωνσταντίνος Μάριος Ζαφειρόπουλος όμως είναι από μόνος του μία ιδιαίτερη περίπτωση ανθρώπου.

Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε το όνομα του μέσα από τον αθλητισμό και την ενασχόληση του με το μπάσκετ. Όμως παράλληλα με την πορτοκαλί μπάλα του μπάσκετ στο ένα χέρι, στο άλλο φαίνεται ότι κρατούσε ένα βιβλίο και διάβαζε.

Για την ακρίβεια πολλά βιβλία, από αρχαίους φιλοσόφους μέχρι και σύγχρονους συγγραφείς. Συνδύασε έτσι δύο ίσως δύο από τα σημαντικότερα πράγματα που χρειάζεται ένας άνθρωπος για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του. Την άθληση και τη μελέτη.

Ο Κωνσταντίνος Μάριος Ζαφειρόπουλος είναι πλέον Υποψήφιος Διδάκτωρ στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών. Το ερευνητικό του ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε ζητήματα πρακτικής ηθικής, στην φιλοσοφία ως «τέχνη του βίου» και στην «αρχαία θεραπευτική φιλοσοφία ψυχολογικών προβλημάτων».

Τα τελευταία έξι έτη εργάζεται στον τομέα της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Παράλληλα με το διδακτικό του έργο παρουσιάζει έντονη συγγραφική δραστηριότητα.

Γράφει δοκίμια και ποιήματα φιλοσοφικού περιεχομένου. Κείμενά του δημοσιεύονται στον έντυπο Τύπο. Είναι επίσης αθλητής και προπονητής καλαθοσφαίρισης και Υπεύθυνος των Ακαδημιών Μπάσκετ της Παναχαϊκής Γ.Ε.


P.E.: Τι ήταν αυτό που σε έκανε να ασχοληθείς με τις ανθρωπιστικές σπουδές τη στιγμή που γνωρίζεις ότι τα πράγματα στην αγορά εργασίας είναι αρκετά δύσκολα για αυτόν τον τομέα; 

Κ.Μ.Ζ.: Ακριβώς το ότι είναι ανθρωπιστικές. Ο 21ος αιώνας είναι και θα είναι η εποχή της τεχνολογίας, της εξέλιξης, της προόδου. Όμως μέσα σε αυτούς τους ρυθμούς κάπου ξεχάσαμε τον άνθρωπο.

Πιστεύω πολύ στον άνθρωπο και στη δύναμη του νου. Όσο το άτομο εκπαιδεύεται μορφώνεται και εξελίσσεται τόσο προχωρούν και οι κοινωνίες. Ήμουν πάντοτε ρομαντικός. Τα προβλήματα ασφαλώς και τα βλέπω, αλλά προσπαθώ να μην τα σκέφτομαι.

Ο δυσκολότερος αντίπαλος που καλείσαι να αντιμετωπίσεις, όμως, σε τέτοιου είδους αποφάσεις δεν είναι τόσο ο φόβος της ανεργίας, όσο η αρνητικότητα, η αποθάρρυνση και τα κοινωνικά στερεότυπα που τροφοδοτούν την ανεργία.

Όλα σχεδόν τα παιδάκια λένε ότι θέλουν να γίνουν γιατροί και δικηγόροι, γιατί έτσι τους έμαθε η κοινωνία. Ούτε ξέρουν πώς εργάζεται και πώς ζει ένας γιατρός ή ένας δικηγόρος. Έτσι τους το πέρασε η μαμά και ο μπαμπάς.

Όταν κατάλαβα τι θέλω να κάνω στη ζωή μου και πίστεψα σε αυτό δεν ήταν εύκολο, σε πρώτη φάση, να το δεχτεί ο περίγυρος. Αυτό είναι το επίπονο.

Να πας κόντρα στη νόρμα και κόντρα στα θέλω των άλλων. Να μη συμβιβάζεσαι. Αν συμβιβάζεσαι θα μένεις πάντα με κενά. Η ζωή είναι πολύ μικρή για να την ζήσουμε όπως την θέλουν οι άλλοι. Ονειρευόμαστε, παίρνουμε ρίσκα και αναλαμβάνουμε την ευθύνη των επιλογών μας.

Έχω την πεποίθηση άλλωστε ότι οι άνθρωποι που δεν βλέπουν τις σπουδές απλώς ως εισιτήριο για την εύρεση εργασίας, αλλά τις αντιλαμβάνονται ως μια διαδικασία συνεχούς αναζήτησης μάθησης και αυτοπραγμάτωσης στο τέλος θα δικαιωθούν. Θα τα καταφέρουν.


P.E.: Υπάρχουν διάφορες απόψεις για τον τύπο του σχολείου και η κάθε θεωρία αγωγής έχει το δικό της μοντέλο. Εσύ ποιο ενστερνίζεσαι και γιατί;

Κ.Μ.Ζ.: Θα μπορούσα να συζητώ με τις ώρες γι’ αυτό το θέμα. Δεν είναι λίγο περίεργο το ότι ενώ τα τελευταία 50 χρόνια τα πάντα αλλάζουν άρδην το σχολείο στην Ελλάδα, σε γενικές γραμμές, εξακολουθεί να έχει την ίδια μορφή;

Θεωρείς ότι ανταποκρίνεται στις ανάγκες του σύγχρονου ατόμου; Έχουμε καταλάβει ότι τα παιδιά απεχθάνονται το σχολείο; Ότι δεν υπάρχει κίνητρο; Ότι είναι ένας βραχνάς που περιμένουν να τελειώσει για να ζήσουν; Ότι η πραγματική εξέλιξη ξεκινάει μετά το σχολείο; Το σχολείο πρέπει να προετοιμάσει ανθρώπους και για τη ζωή, όχι μόνο για τις εξετάσεις.

Δεν υιοθετώ τύφλα, λοιπόν, καμία μέθοδο, καμία παιδαγωγική προσέγγιση. Αντλώ στοιχεία και συνθέτω το δικό μου μοντέλο. Αυτό που ταιριάζει σε εμένα και στο άτομο που έχω απέναντί μου. Κατά την προσωπική μου άποψη είναι μεγάλο λάθος να λειτουργείς μηχανικά και με κανονιστικά πρότυπα.

Η αλληλεπίδραση πολλές φορές σε κατευθύνει. Χρειάζεται ενσυναίσθηση το πράγμα. Για εμένα ο καθηγητής δεν πρέπει να διδάσκει μόνο με τα λόγια. Πρέπει να διδάσκει πρώτα με τη στάση και με τις πράξεις του.

Το ζήτημα δεν είναι να αναγκάζεις ένα παιδί να διαβάσει. Το θέμα είναι να καταφέρεις να το εμπνεύσεις. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα φυσικά δεν αφήνει πολλά περιθώρια.

Στους κόλπους του αναπτύσσεται η αδιαφορία των μαθητών, η αμάθεια και η ανισότητα. Καθώς δεν υπάρχει μεγάλη ευελιξία θεωρώ ότι ο δάσκαλος - καθηγητής πρέπει να αναπτύξει μια ουσιαστικότερη σχέση με το παιδί στο βαθμό που του επιτρέπεται.

Θα μπορούσα πάντως να σας παρουσιάσω το πώς αντιλαμβάνομαι την τοξική σχέση μας με το εκπαιδευτικό σύστημα μέσω μιας αναλογίας. Η όλη κατάσταση μου θυμίζει  μια σχέση ερωτική η οποία έχει κάνει τον κύκλο της, έχει πάρει τις ευκαιρίες της ξανά και ξανά, έχει δοκιμαστεί πολλάκις, έχει ξεθυμάνει, δεν σώζεται με τίποτα, μας ταλαιπωρεί αρκετά, μας απογοητεύει, δεν έχει τίποτε άλλο να μας δώσει και ενώ τα ξέρουμε όλα αυτά, εμείς καθόμαστε εκεί και δεν παίρνουμε μια δυναμική απόφαση γιατί κατά βάθος φοβόμαστε.

Εξακολουθούμε να λέμε ψέματα στον εαυτό μας σε βαθμό που σχεδόν έχουμε πειστεί και οι ίδιοι ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα. Από ανασφάλεια δεν προχωράμε, μήπως δεν βρούμε κάτι εξίσου καλό, μήπως η επόμενη σχέση (εκπαιδευτικό σύστημα) δεν είναι τόσο καλή όσο αυτή, μήπως μετανιώσουμε και μας κυριεύσουν οι τύψεις που προδώσαμε τον προηγούμενο σύντροφο με τον οποίο είχαμε αναπτύξει μία σχέση διάρκειας και συνήθειας.

Δεν είναι ανόητο αυτό; Να εμμένουμε στο παλιό απλά και μόνο επειδή μας κατακλύζει ο φόβος του καινούριου και του διαφορετικού;


P.E.: Τι είναι η Φιλοσοφική Συμβουλευτική που έχεις προτείνει για τα σχολεία. Εξήγησέ το μας.

Κ.M.Z.: Ας ξεκινήσουμε από ένα βασικό σημείο, για να μην υπάρχουν παρανοήσεις. Η Φιλοσοφική Συμβουλευτική δεν είναι μορφή ψυχοθεραπείας.

Θα μπορούσαμε να τη θεωρήσουμε ως μια διαδικασία εκπαιδευτική που έχει στόχο να εξοικειωθεί κάποιος με την Ηθική Φιλοσοφία (τι είναι καλό, τι κακό, πώς μπορώ να ζήσω μία ευτυχισμένη ζωή) να διευρύνει πνευματικούς ορίζοντες και να έρθει σε μία ουσιαστικότερη επαφή με τον εαυτό του.

Θα μπορούσαμε να πούμε, λοιπόν, ότι η Φιλοσοφική Συμβουλευτική αποτελεί τη νέα έκφραση μιας αρχαίας παράδοσης που ξεκινάει από τον Αντιφώντα, τον Δημόκριτο και κυρίως τον Σωκράτη.

Μιας φιλοσοφικής παράδοσης που θεμελιώνεται στην αντίληψη πως η φιλοσοφία έχει θεραπευτική επίδραση στην ανθρώπινη ψυχή. Η Φιλοσοφική Συμβουλευτική λειτουργεί βασιζόμενη στις ιδέες των φιλοσοφικών σχολών της αρχαιότητας αλλά και των πιο σύγχρονων ρευμάτων.

Στόχος της είναι να φέρει το άτομο σε επαφή με τα φιλοσοφικά κείμενα. Να μπει o άνθρωπος σε σκέψεις, να προβληματιστεί και να ερευνήσει το πώς μπορεί να διάγει έναν ευτυχισμένο βίο. Η συστηματική φιλοσοφική ενασχόληση μπορεί να προσφέρει συνειδητότητα και αυτοέλεγχο. Να μην είμαστε έρμαια των συναισθηματικών παρορμήσεων μαθαίνοντας να είμαστε υπεύθυνοι για τα έργα και την ευτυχία μας.

Ο Φιλοσοφικός Σύμβουλος ο οποίος  πρέπει να είναι άριστος γνώστης των φιλοσοφικών κειμένων και παράλληλα να είναι εξοικειωμένος με τις ψυχολογικές θεωρίες-πρακτικές έχοντας σφαιρική γνώση των στοιχείων που απαρτίζουν την ανθρώπινη προσωπικότητα μπορεί μέσα από τη συζήτηση να οδηγήσει το άτομο στην αυτοκατανόηση, στον αυτοπροσδιορισμό και ως ένα βαθμό στην αυτοβελτίωση.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία έκθεσης στα κατάλληλα κείμενα κάθε φορά μπορεί κανείς να αναλύσει διεξοδικά ζητήματα ύπαρξης που απασχολούν κάθε άνθρωπο και να προσεγγίσει την ψυχική ισορροπία.

Πιστεύω ότι τα παιδιά θα ωφελούνταν πολύ αν εντάσσονταν μαθήματα ζωής και Ομαδικά Μαθήματα Φιλοσοφικής Συμβουλευτικής στο σχολικό πρόγραμμα. Θα μπορούσαν μάλιστα σε ένα προπαρασκευαστικό επίπεδο να ξεκινήσουν να διδάσκονται μαθήματα Πρακτικής/Ηθικής Φιλοσοφίας τα οποία δεν θα ασχολούνται τόσο με τη θεωρία και την Ιστορία της Φιλοσοφίας, όσο με τις ιδέες των φιλοσόφων.

Πάνω σε αυτές θα πρέπει να γίνονται συζητήσεις και τα παιδιά να παίρνουν όσα θεωρούν ωφέλιμα και να απορρίπτουν όσα δεν τους ταιριάζουν. Μέσα από ένα τέτοιο μάθημα τα παιδιά θα είναι σε θέση να μάθουν να φροντίζουν για το πολυτιμότερο αγαθό που έχουν. Τη ζωή τους και τον εαυτό τους.


P.E.: Αν σου έλεγαν να διαλέξεις μία φιλοσοφία σήμερα μέσα από την αρχαία φιλοσοφική σκέψη για να νιώσεις ευτυχισμένος και να φτάσεις στην ευδαιμονία, ποια θα διάλεγες και γιατί;

Κ.Μ.Ζ.: Δεν μπορώ ούτε και θέλω να ταυτιστώ απόλυτα με κάποια Φιλοσοφική Σχολή. Λατρεύω να μελετώ, να εξετάζω να κρίνω και να επιλέγω αυτά που θεωρώ χρήσιμα για τη ζωή μου.

Προσαρμόζω αρχές πάνω στη δική μου φιλοσοφική σκέψη. Αυτό άλλωστε είναι και το πνεύμα της Φιλοσοφικής Συμβουλευτικής που αναφέραμε νωρίτερα. Όχι να επιβάλει αρχές αλλά να σε φέρει σε επαφή με αυτές. Εσύ τις βλέπεις όλες και υιοθετείς όποια και όσα στοιχεία χρειάζεσαι. Όλοι έχουν να πουν κάτι σημαντικό για τον ανθρώπινο ψυχισμό.

Από τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τους Στωικούς, τους Επικούρειους και τους Σκεπτικούς μέχρι τους φιλοσόφους της σύγχρονης εποχής. Εάν πρέπει οπωσδήποτε να επιλέξω μία Σχολή θα πω ότι είμαι αρκετά κοντά με τον Στωικισμό. Γιατί; Γιατί η θεραπευτική τους φιλοσοφία είναι πρακτική και γνωσιακή.

Πιστεύουν ότι η προκατάληψη, το πάθος το λάθος και η κακή συμπεριφορά προκύπτουν από εσφαλμένους συλλογισμούς. Θεωρούν ότι οι σκέψεις μας για τα πράγματα και όχι τα ίδια τα πράγματα καθορίζουν τη ζωή μας.

Αυτό δίνει μια τεράστια εσωτερική ελευθερία στον εαυτό και σε χρήζει κύριο της ζωής σου. Σου λέει ότι η ευτυχία σου δεν εξαρτάται από κανέναν άλλον. Μόνο από εσένα. Το μόνο που χρειάζεσαι είναι η εκγύμναση των δυνάμεων του Νου. Αυτή είναι η πραγματική θεραπεία της ψυχής για εμένα.


P.E.: Πες μου έναν φιλόσοφο που θαυμάζεις από τη νεότερη και σύγχρονη εποχή; Έναν συγγραφέα λογοτέχνη που σε έχει συνεπάρει τελευταία με ένα βιβλίο του και γιατί;

Κ.Μ.Ζ.: Θα σου πω μόνο ότι ο Νίτσε ήταν η αρχή για μια άλλη ζωή. Αν έχεις μέσα σου το σπόρο της φιλοσοφικής σκέψης ο Νίτσε είναι ικανός να σου αλλάξει τη ζωή, να σε ανυψώσει.

Μετά το Νίτσε βλέπεις τον εαυτό σου με άλλα μάτια. Ο Νίτσε και ο Freud αποτελούν για εμένα τα δύο σπουδαιότερα πνεύματα της νεότερης Ιστορίας, σε θεωρητικό διανοητικό - επίπεδο τουλάχιστον. Ασυμβίβαστοι, Ανατρεπτικοί, Μεγάλοι.

Λογοτέχνη; Ας πούμε ότι τελευταία διαβάζω τα λογοτεχνικά έργα του Yalom και μου φαίνονται ενδιαφέροντα. Αλλά γενικά ξεχωρίζω και απολαμβάνω τα διηγήματα του Βιζυηνού. Νομίζω στα διηγήματά του παρακολουθείς τον ανθρώπινο ψυχισμό σε όλο του το μεγαλείο.

P.E.: Τι προτιμάς να διαβάζεις περισσότερο ποίηση ή μυθιστορήματα;

Κ.M.Z.: Προτιμώ την ποίηση. Μου αρέσει η ποίηση. Θεωρώ ότι σε αυτή συνδυάζεται η γαλήνη του πνεύματος με τον ιδιόμορφο δυναμισμό της τέχνης. Η ποίηση είναι ένα ταξίδι του Νου. Ένα ταξίδι ελευθερίας και λύτρωσης. Στην ποίηση δεν υπάρχει λάθος και σωστό. Υπάρχεις εσύ και το ποίημα.


P.E.: Είσαι γενικός διευθυντής στις Ακαδημίες της Παναχαϊκής. Τι διαφορά έχει από την αγωγή και την εκπαίδευση στο σχολείο και ποιες είναι οι ομοιότητες;

Κ.M.Z.: Υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Ότι στο γήπεδο τα παιδιά έρχονται τρέχοντας, με χαμόγελο και όρεξη. Αυτό κάνει την ατμόσφαιρα απολαυστική και ευχάριστη.

Είναι πολύ πιο εύκολο να μάθεις μπάσκετ στο παιδί παρά αρχαία. Είναι αυτονόητο αυτό. Μπορώ να πω όμως ότι τα παιδιά είναι υπέροχα σε όλες τους τις εκφάνσεις. Η σχέση μου μαζί τους είναι η πιο ειλικρινής σχέση που έχω αναπτύξει έως τώρα στη ζωή μου.

Η πιο τίμια, η πιο φυσική, η πιο αληθινή, η πιο δίκαιη. Σε αυτή τη σχέση ό,τι δίνεις παίρνεις είτε ως καθηγητής είτε ως προπονητής. Δίνεις αγάπη; Παίρνεις αγάπη! Δείχνεις ενδιαφέρον; Απολαμβάνεις ενδιαφέρον! Δίνεις ψυχή; Ανοίγουν ψυχές! Είναι πολύ δύσκολο να μεγαλώνεις παιδιά.

Το βλέπω καθημερινά. Είναι αρκετά εύκολο όμως να τα κατανοήσεις. Αρκεί να είσαι πραγματικά κοντά τους. Πρέπει να χαμηλώσεις για να τα ακούσεις. Τα παιδιά δεν κρύβονται είναι διάφανα, ανοιχτά. Δεν υποκρίνονται.

Ό,τι βλέπεις, αυτό ακριβώς είναι. Αρκεί να βλέπεις. Να παρατηρείς το γέλιο, την παιδικότητα, την ξεγνοιασιά, την ειλικρίνεια, την αλήθεια, τη ζωντάνια, την αγάπη, τον φόβο, το άγχος, τη θλίψη.

Εμείς στην Παναχαϊκή προσπαθούμε μέσα από το Μπάσκετ να διαπλάσουμε ολοκληρωμένες προσωπικότητες. Οπότε ο ηθικοπλαστικός χαρακτήρας της προπόνησης νομίζω πως είναι αυτό που συνδέει τον αθλητισμό με την εκπαίδευση.

Το μπάσκετ απαιτεί καθαρό μυαλό, πειθαρχία, αφοσίωση, σκληρή δουλειά, αυτοπεποίθηση και συνεργασία. Αν αυτά τα εφαρμόσει κάποιος στη ζωή του, είναι νικητής.


P.E. Στις νέες γενιές που έρχονται και με βάση την επαφή που έχεις με αυτές, υπάρχει δίψα και όρεξη για μάθηση;

ΚMZ. Περιμένεις να απαντήσω όχι λογικά. Η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Υπάρχουν παιδιά αποπροσανατολισμένα, βαθιά τραυματισμένα, ανώριμα συναισθηματικά και παγιδευμένα στον υλικοκεντρικό τρόπο ζωής.

Υπάρχουν όμως και άλλα παιδιά με τεράστια δίψα για ζωή, για μάθηση και για εξέλιξη. Δεν είναι άσπρο ή μαύρο. Η διάθεση των παιδιών (και στις δύο περιπτώσεις) καθρεφτίζει τα ερεθίσματα και την προσπάθεια που έχει καταβάλει η οικογένεια.

Το λάθος που κάνουμε συχνά είναι ότι τα πρώτα παιδάκια τα μαλώνουμε, τα κατακρίνουμε και τα καταδικάζουμε και δε βλέπουμε πίσω από τη συμπεριφορά τους.

Είναι σημαντικότερο να ασχοληθούμε πρώτα με το «γιατί». Γιατί το παιδί δεν θέλει; Το λέω και το πιστεύω. Πρέπει να εμπνεύσουμε!

Και στην τελική δεν αρκεί απλά να εντοπίζουμε το πρόβλημα και να λέμε φταίει το σπίτι, φταίνε τα πρότυπα, φταίει η κοινωνία. Ας κάνουμε κάτι για να το αλλάξουμε. Να διορθώσουμε στο βαθμό που μπορούμε, τα λάθη των γονέων και της κουλτούρας μας».