ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΤΡΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ Συγκριτικές Διαχρονικές Μεταφιλοσοφικές Έρευνες 

στην Ανθρώπινη Μοίρα

Μέρος ΙΙ

Ειδική Μορφολογία της Ιστορικότητας

Τρία είναι τα θεμελιώδη βιώματα του ανθρώπου: η γαλήνια θαλπωρή της Μητρικής Αγκάλης, η απόλυτη υποταγή στην Βιάζουσα Δύναμη, ο έρως του Κάλλους. Τρεις οι μέγιστες μεταφυσικές αρχές: το Γόνιμο Σκότος, η Τεκτονκή Ισχύς, η Μορφή της Τελειότητας. Τρεις οι εστιακές θρησκειολογικές συγκλίσεις: η Μεγάλη Θεά, ο Κύριος των Δυνάμεων, ο Πρωθήβης Απόλλων. 

Οι δυο πρώτες διαστάσεις σταθεροποιούν στον Χρόνο, η τρίτη σώζει στην Αιωνιότητα. Ιστορία είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να συνδυάσει την λογική του χρόνου με το πνεύμα της αιωνιότητας. 

Η κατάληξη της αρχαίας ιστορίας υπήρξε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Στήθηκε ως η τελική λύση του ανθρώπινου προβλήματος. Επέτυχε την βέλτιστη διαχείριση των αναγκών του χρόνου στους τρεις πυλώνες της μέριμνας για την οικογένεια και την ηθική, την οικονομία και τον πλούτο, την ασφάλεια και τις δομές εξουσίας, - ενώ ταυτόχρονα είχε συνδετικό παράγοντα την αρμονία της τελειότητας, με αρχέτυπο την κλασσική μορφή και συνεκτικό άξονα τον Απόλλωνα. 

Λόγω εσωτερικών εξελίξεων που ευοδώθηκαν από την γαλήνευση της ανθρώπινης ύπαρξης της οποίας πολιτικοστρατιωτική έκφραση είναι η μακρά Pax Romana, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, χωρίς ανατροπή και διακοπή, μετέπεσε στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία με σταθεροποιό άξονα και συνεκτική αρχή την Ορθοδοξία που διαμορφώθηκε ταυτόχρονα με την πολιτική μετάπτωση. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία συνεχίζει την Ρωμαϊκή, χωρίς ασυνέχεια. Δεν υπάρχει Μεσαίων στον χώρο μας, όπως προέκυψε στην Ευρώπη μετά την κατάρρευση του Δυτικού τμήματος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Αυτήν την Πέμπτη θα μελετήσουμε την πολιτιστική μεταβολή που συνέβη στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, την μετάβαση από τον μορφολογικό κλασικισμό της πρώιμης στον εκφραστικό «πνευματισμό» της ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Και εν συνεχεία θα διερευνήσουμε την φυσική εξέλιξη στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία, με στάδια, από τον «πριμιτιβισμό» της πρώτης φάσης της, στον νέο κλασικισμό της Παλαιολόγειας Εποχής. Η Ελληνική Μορφή επανακαταφάσκεται αναπόφευκτα στο Βυζαντινό επίτευγμα. 

Θα παρακολουθήσουμε τα ουσιώδη σημεία αυτής της εξέλιξης, και θα την συναρτήσουμε προς αντίστοιχες διαδικασίες στο πεδίο της θεολογικής σκέψης, της παιδείας και της ιστορικής επιστήμης. 

Ο θεματικός τίτλος της ομιλίας μου είναι:

              Η Ορθοδοξία και η Βυζαντινή Μορφή.

           Από την Τέχνη της Ύστερης Αρχαιότητας

              στην Παλαιολόγειο Κλασσικότητα, 

 και από την Παλαιοχριστιανική Βασιλική στην Αγία Σοφία 

           και από εκεί στον Υστεροβυζαντινό Ρυθμό

[Για την πρωτοχριστιανική γλυπτική, v. Fr. Gerke, Christus in der spätantiken Plastik, 1948 (3); Fr. Gerke, Das heilige Antlitz, Köpfe altchristlicher Plastik, 1940; L. Budde, Die Entstehung des antiken Repräsentationsbildes, 1957;  γενικώτερα, Th. F. Mathews, The Clash of Gods, A Reinterpretation of early Christian Art; σημαντικές για τις διεργασίες στην τέχνη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι μελέτες του G. Rodenwaldt, Zur Kunstgeschichte der Jahre 220 bis 270, JdI, 51, 1936, pp. 82-113, Tafeln 2-6; G. Rodenwaldt, Römische Reliefs Vorstufen zur Spätantike, JdI, 55, 1940, pp. 12-43; G. Rodenwaldt, Űber den Stilwandel in der Antoninischen Kunst, Abh. d. Preussischen Akademie d. Wissenschaften, 1935, Nr. 3. – 

Για την μετάβαση από τα μνημεία του Επέκεινα στα αντίστοιχα πρωτοχριστιανικά, βλ. C. M. Kaufmann, Die sepulcralen Jenseitsdenkmäler der Antike und des Urchristentums, Beiträge zur Vita-beata-vorstellung der Rõmischen Kaiserzeit mit besonderer Berücksichtigung der Christlichen Jenseitshoffnungen, 1900. –

 Για την σχέση και ανάλυση Ελληνικής και Χριστιανικής τέχνης, πλούσιο, ενδιαφέρον και χρήσιμο, αλλά με ηυξημένη διάκριση χρησιμοποιηθησόμενο, το έργο του  W. Deonna, Du Miracle Grec au Miracle Chrétien, 3 vols., 1945-1948. – 

Για τα φιλοσοφικά, θεολογικά και δογματικά των σχέσεων Ελληνισμού και Ορθοδοξίας, δείτε τις μελέτες μου στον ιστότοπο του Ινστιτούτου, τμήμα Research Projects, κατηγορίες “Logos in Ancient Greek Philosophy and Christianity” και “Byzantine Inquiries”.].

Η ομιλία και συζήτηση θα γίνει Πέμπτη 9 Ιουλίου, στις 8.30 το βράδυ, κανονικά στην συνηθισμένη Αίθουσα Διαλέξεων του Μεγάρου Λόγου και Τέχνης (2ος όροφος, Πλατεία Γεωργίου Α’). 

Οι εργασίες συντήρησης και βελτίωσης του χώρου έχουν ολοκληρωθεί αλλά σε περίπτωση που δεν έχει γίνει η παράδοση ή που δεν έχει βρεθεί λύση εγκαίρως, η συνάντηση θα γίνει ακόμη μια φορά σε παρακείμενο χώρο.

Σε τέτοια περίπτωση θα αναρτηθεί ειδοποίηση στην είσοδο του Μεγάρου κάτω.

Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Μετά την ομιλία θα υπάρξει χρόνος για συζήτηση.