Θεωρείται εξέχουσα μορφή της pop art. Είναι ίσως ο κορυφαίος αυτή τη στιγμή εν ζωή ζωγράφος στη σύγχρονη ελληνική εικαστική. Ο ακαδημαϊκός καθηγητής ιατρικής και ζωγράφος, Κώστας Σπυρόπουλος, έχει κάνει δεκάδες ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό τις τελευταίες δεκαετίες. 

Η ζωγραφική του έχει ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο από την Ιταλία και την Αυστρία έως και της ΗΠΑ, το Βέλγιο, τον Καναδά και το Αζερμπαϊτζάν. Πρόσφατα επελέγη από την Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ιταλίας και συμπεριελήφθη στην έκδοση Rembrandt 2016 που έγινε με την συμπλήρωση 410 ετών από την γέννηση του Rembrandt (1606–2016) ως ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους της διεθνούς σύγχρονης τέχνης.

Ο Πατρινός εικαστικός που από μικρός θαύμαζε εξίσου τους μεγάλους ζωγράφους και τους επιστήμονες γιατί όπως έλεγε έχουν ως κοινό τους χαρακτηριστικό τη συνεχής ανύψωση της ψυχής και του πνεύματος, παρά την τόσο σημαντική του πορεία, τόσο στην ιατρική φτάνοντας να γίνει καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών,  όσο και στην ζωγραφική που έκανε γνωστό το όνομα του σε όλες τις διεθνείς γκαλερί, είναι ένας απλός άνθρωπος. 

Ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει όλους τους σπουδαίους καλλιτέχνες. Στο patrasevents.gr μίλησε με αφορμή μια νέα έκθεση που εγκαινιάζει την Τρίτη στις 11 Φεβρουαρίου, στο Σισμανόγλειο Ίδρυμα, στην αγαπημένη του Κωνσταντινούπολη, μια έκθεση που έχει ως θέμα της ένα ζήτημα για το οποίο έχουν χυθεί τόνοι από μελάνι και αφορά τη σχέση της Ελλάδος με την Ευρώπη και την ελληνικότητα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής τέχνης. 

Η έκθεση ονομάζεται "Η ελληνικότητα ως γενεσιουργός αιτία του ευρωπαϊκού ιδιώματος. Το ημιτελές παζλ" και τα έργα του σπουδαίου Πατρινού εικαστικού θα μας ταξιδέψουν, έχοντας στοιχεία και μοτίβα από την βυζαντινή τέχνη που αγάπησε μικρός στις τοιχογραφίες των εκκλησιών της Πάτρας, φτάνοντας στη σταδιακή εμφάνιση ψηγμάτων της επίδρασης του δυτικού αστικού πολιτισμού, προσπαθώντας με πρόσχημα την τοπογραφία να γεφυρώσει ένα χάσμα τεσσάρων και πλέον αιώνων. 

Η συζήτηση μαζί του είναι απολαυστική και δεν αφορά απλά και μόνο την έκθεση που εγκαινιάζει, αλλά κινείται με φόντο όλο το φάσμα της νεότερης ελληνικής εικαστικής τέχνης. 


P.E.: Η ελληνικότητα ως γενεσιουργός αιτία του ευρωπαϊκού ιδιώματος. Το παζλ γιατί είναι ημιτελές και ποιες προοπτικές διαγράφονται τη σημερινή εποχή για να ενωθεί;

Κ.Σ.: Είναι ημιτελές γιατί ενώ η δυτική Ευρώπη κατόρθωσε να διαμορφώσει μέσα από την Αναγέννηση αρχικά και στη συνέχεια τον Διαφωτισμό τον σύγχρονο χαρακτήρα της, βασιζόμενη πάντα πάνω στην αρχαία ελληνική σκέψη, στην Ελλάδα η Επανάσταση που έκανε δεν έφτασε στο σημείο να ξαναγεννήσει εκ νέου την Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Πότε δεν έγινε η Ελλάδα ένα πόδι της Δύσης στην Ανατολή όπως φιλοδοξούσαν κάποιοι.

Το νέο ελληνικό κράτος έμεινε έτσι ένα κρατίδιο της Ανατολής στην Δύση που απλά οι Ευρωπαίοι καθόριζαν την πορεία του. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που ελευθερώθηκε, χωρίς ποτέ να κατορθώσει να ελευθερώσει την πρωτεύουσα της, την Κωνσταντινούπολη.

Ταυτόχρονα η Ελλάδα, το σύγχρονο ελληνικό κράτος, δεν μπόρεσε να διαχειριστεί πλήρως τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, με αποτέλεσμα να παραπαίει όλα αυτά τα χρόνια μεταξύ Ανατολής και Δύσης και εμείς ακόμα και σήμερα να βιώνουμε όλα αυτά τα φαινόμενα που βλέπουμε στην καθημερινότητα μας.

P.E.: Αν τελικά προκύψει η εικόνα αυτού του παζλ, η εικόνα της ένωσης, τι σχήμα θεωρείται ότι θα έχει και τι χρώματα θα το αποτυπώνουν; 

Κ.Σ.: Με τα εικαστικά δεν μπορούμε ποτέ να κάνουμε προβλέψεις και μάλιστα για θέματα που έχουν με  κάνουν με την ιστορική πορεία. Το λέει άλλωστε και η ετυμολογία της λέξης: Εικάζω, σημαίνει κάνω υποθέσεις και οι υποθέσεις που θα μπορούσαμε να κάνουμε είναι άπειρες, ενώ εξαρτώνται από δεκάδες παράγοντες, ιστορικές συγκυρίες, επιστημονικές ανακαλύψεις, φιλοσοφικές διακρίσεις... Όλα αυτά συνεκφράζονται από την εικαστική γλώσσα.

Για αυτό και η εικαστική γλώσσα είναι πρωτότυπη και ξεχωριστή και πολλές φορές προηγείται από αυτή της επιστήμης και των επιστημονικών ανακαλύψεων. Όμως είναι απρόβλεπτη και συνήθως την αρχειοθετούμε και την αξιολογούμε μετά. Για αυτό και οι περισσότεροι από τους εικαστικούς ποτέ δεν παίρνουν όσο ζουν αυτό που τους αξίζει, αυτό που τους αναλογεί. Εκ των υστέρων γίνεται ο απολογισμός.


P.Ε.: Ποια θεωρείται ότι είναι τα βασικά στοιχεία της κληρονομιάς που έλαβε η σύγχρονη ευρωπαϊκή ζωγραφική από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό;

Κ.Σ.: Τα βασικά στοιχεία που έλαβε η σύγχρονη ευρωπαϊκή ζωγραφική από τον πολιτισμό μας έχουν να κάνουν με την Αναγέννηση. Η Αναγέννηση πήρε έντονα στοιχεία από την αρχαία ελληνική ζωγραφική και την κουλτούρα της Ελλάδος για το ιδεατό, τον ύμνο του ανθρώπινου σώματος. Όλα αυτά τα στοιχεία που αναδείχτηκα στην Ευρώπη την εποχή της Αναγέννησης στον εικαστικό τομέα. Γιατί φιλοσοφικά η Ευρώπη διαμορφώθηκε μέσα από τα συγγράμματα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και όλων των άλλων μεγάλων αρχαίων συγγραφέων.

P.E.: Η βυζαντινή αγιογραφία που κυριάρχησε για αιώνες στα εικαστικά πράγματα της χώρας τελικά βοήθησε ή απέκλεισε τον διάλογο μεταξύ του ελληνικού πολιτισμού και της δύσης;

Κ.Σ.: Η βυζαντινή ζωγραφική έχει τις καταβολές της από τα αττικά ερυθρόμορφα αγγεία. Έντονα περιγράμματα, έλλειψη προοπτικής, χωρίς φωτοσκιάσεις και μία αοριστία στο σχέδιο και αρκετά ακόμα στοιχεία που παραπέμπουν η μία στην άλλη. Η βυζαντινή αγιογραφία πήρε αυτά τα στοιχεία για να δείξει το υπερβατό, το θείο φως, προκειμένου να αποτυπώσει τις φιγούρες των Αγίων και να περάσει τα δικά της μηνύματα προς τους πιστούς, θέλοντας να δώσει σε αυτές το στοιχείο της παραγωγής φωτός, ότι παράγουν δηλαδή πνευματικό φως.

Αυτό σίγουρα ήταν ένα πολύ καλό στοιχειό. Αρκετοί ζωγράφοι στη συνέχεια έβαλαν στοιχεία στην τέχνη τους από την βυζαντινή αγιογραφία. Όμως δεν μπορώ να ξέρω αυτό που με ρωτάτε. Κανείς Ευρωπαίος ζωγράφος δεν ζωγράφισε με την τεχνοτροπία της βυζαντινής αγιογραφίας, κανείς δεν την υιοθέτησε. Επομένως πώς να υπάρξει διάλογος χωρίς αμφίπλευρη δημιουργία;


P.E.: Έχουν ειπωθεί πολλά για τη σχολή του Μονάχου, την λεγόμενη Ακαδημαϊκή Σχολή. Υπήρχαν,  στοιχεία σε αυτή που προώθησαν τη σχέση της ελληνικής ζωγραφικής με τα σύγχρονα καλλιτεχνικά ρεύματα της Ευρώπης;

Κ.Σ.: Η σχολή του Μονάχου προώθησε την ελληνική ζωγραφική παρόλο που κατηγορήθηκε ως μίμηση  των μεγάλων ζωγράφων της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, στην Δύση και εφάρμοσε κυρίως μια τεχνοτροπία που είχε να κάνει με το ύφος που είχε κυριαρχήσει στην Ευρώπη πριν από αιώνες.

Ωστόσο, αρκετοί ζωγράφοι της σχολής του Μονάχου είχαν κάποια στοιχεία ελληνικότητας στα έργα τους, ενώ τα θέματα τους ήταν κυρίως από την ελληνική παράδοση και την λαογραφία της χώρας, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα και τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Τούρκων. Δεν είχαν λοιπόν μόνο στοιχεία μίμησης τα έργα της Ακαδημαϊκής Σχολής, αλλά και στοιχεία ελληνικότητας.Ο τρόπος όμως ζωγραφικής τους ήταν σίγουρα δυτικής προέλευσης. 

P.E.: Ανοίγοντας την Βικιπαίδεια σας αναφέρει ως εξέχουσα μορφή του κινήματος της pοp art στην Ελλάδα. Τον αποδέχεστε τον ρόλο αυτόν;

K.Σ.: Γιατί να μην το δεχθώ; Στα εικαστικά και γενικότερα στον δημόσιο χώρο μετράει πάντα η άποψη που έχει για το έργο και την αξία του έργου του, η κοινωνία. Το θέμα δεν είναι πάντα τι πιστεύει ο δημιουργός για το έργο του, αλλά οι γύρω του. Θέλω να πω δεν μπορεί να επηρεάσει ο καλλιτέχνης τους γύρω του για την άποψη που έχουν για το έργο του ή τον τρόπο που τον χαρακτηρίζουν, ούτε να τους επιβάλει αυτό που θέλει ο ίδιος.

Αυτό που μετράει για την αξία και τον χαρακτηρισμό ενός έργου είναι η άποψη του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.


P.E.: Το κίνημα αυτό που πάντρεψε το μαζικό με το ποιοτικό κατά πόσο έχει μεταλλαχθεί στην σύγχρονη πραγματικότητα ή μήπως πλέον έχει νεκρωθεί;

K.Σ.: Αυτό που λέμε pop art, αυτό που χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο καλλιτεχνικό ρεύμα, είναι ότι το δημιούργημα το διαχειρίζεται ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Άρα αυτό που διαχειρίζεται είναι ανάλογο με την αξία αυτού που φτιάχνει.

Ένας καλλιτέχνης διαχειρίζεται όσα έχουμε επιλέξει εμείς και το γύρω μας αστικό περιβάλλον ή όσα μας δίνονται μέσα από τα ΜΜΕ και την μαζική κουλτούρα. Όμως όλα αυτά εμείς τα φτιάξαμε, είναι δικές μας επιλογές, άρα συνειδητές. Και ο αστικός πολιτισμός ή αν θέλετε η ποπ κουλτούρα, είναι πάντα στο πλαίσιο της ζωής μας και ζούμε σε αυτόν.

P.E.: Υπάρχει φαντάζομαι κάποιος συμβολισμός που αποφασίσατε να κάνετε τη συγκεκριμένη έκθεση, με αυτό το θέμα, στην Κωνσταντινούπολη, το σταυροδρόμι της Δύσης με την Ανατολή;

Κ.Σ.: Πάντα υπάρχει ο πόθος και η επιθυμία να γίνει η Ελλάδα μεγάλη. Για λόγους πατριωτισμού και όχι εθνικισμού, αυτά ξέρετε διαφέρουν εντελώς ως έννοιες. Ο πατριωτισμός είναι οι αναμνήσεις, τα παιδικά μας χρόνια η αγάπη για την πατρίδα, ο εθνικισμός είναι κάτι άλλο που δεν έχει καμία σχέση με αυτά που σας ανέφερα, τουλάχιστον για τους περισσότερους ανθρώπους οι οποίοι σκέφτονται.


P.E.: Έχετε παρουσιάσει δεκάδες εκθέσεις ατομικές και ομαδικές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Έχει μείνει χαραγμένη στη μνήμη σας κάποια από αυτές και γιατί;

Κ.Σ.: Όλες οι εκθέσεις που έχω κάνει είναι σημαντικές για μένα και τις θυμάμαι. Από όλες έχω κερδίσει πράγματα, έχω αποκομίσει νέες  καταστάσεις, θετικές ή  αρνητικές, ενώ  κάθε μία από αυτές αποτελεί υλικό για περίσκεψη και περισυλλογή, για να αναθεωρήσεις απόψεις, για να διαμορφώσεις καινούριες αλλά και ένας δρόμος για να προχωράς μπροστά μέσω αυτών και να εξελίσσεσαι.

P.E.: Πώς καταφέρατε να παντρέψετε στην ζωή σας την επιστήμη και την τέχνη. Ποια είναι τα κοινά στοιχεία που της ενώνουν;

K.Σ.: Κοιτάξτε να δείτε εγώ δεν θα μπορούσα να είμαι μόνο ζωγράφος γιατί πάντοτε από μικρός είχα μια έντονη δίψα για μάθηση, μία περιέργεια να μάθω για τον άνθρωπο και τον ανθρώπινο οργανισμό, για το πως ζει, για το πως πεθαίνει και όλα αυτά τα στοιχεία που με οδήγησαν στην ιατρική.

Ήθελα να τα μάθω όλα αυτά γιατί πίστευα ότι μόνο έτσι θα μπορούσα να εκφραστώ ελεύθερα στην τέχνη μου, κάνοντας αυτό που ήθελα, ανεξάρτητα από την γνώμη των άλλων. Άλλωστε εκφράζεσαι ελεύθερα όταν δεν εξαρτάσαι από κάτι. Όταν φτιάχνεις έναν πίνακες με μοναδικό σου σκοπό να αρέσει στους άλλους για να το πουλήσεις, τότε νομίζω δεν κάνεις τέχνη.

Από την άλλη βέβαια όλη αυτή η περιέργεια και η δίψα για μάθηση με βοήθησα στο να αγαπήσω την ιατρική και προσπάθησα να γίνω όσο καλύτερος γιατρός μπορούσα για να προσφέρω και εγώ στον άνθρωπο. Καλός γιατρός δεν είναι αυτός που δεν κάνει λάθη, καλός γιατρός είναι αυτός που κάνει τα λιγότερα λάθη.

Σε γενικές γραμμές πιστεύω ότι ο άνθρωπος όταν θέλει κάτι μπορεί να πετύχει τα πάντα, όσο δύσκολα και αν είναι αυτά, ακόμα και να συνδυάσει πράγματα που φαινομενικά μοιάζουν αντίθετα ή που φαντάζουν αδύνατον να πετύχει κάποιος. Πιστεύω ότι για να πετύχουμε το εφικτό θα πρέπει να στοχεύουμε στο ανέφικτο. Αυτή τη φιλοσοφία έχω, αυτής της άποψης είμαι και έτσι πορεύτηκα στην ζωή μου.


P.E.: Πείτε μου δύο λόγια για την σύγχρονη ελληνική εικαστική. Ποια είναι η τάση της, τα βασικά της στοιχεία και πώς διαγράφεται η κατεύθυνση της για το μέλλον;

K.Σ.: Μετά τη γενιά του '30 όπου υπήρξε και στην λογοτεχνία, αλλά και στη ζωγραφική μία ροπή σε αυτό που λέμε ελληνικότητα,  η εικαστική στην Ελλάδα θα έλεγε κανείς ότι είναι κάπως σκόρπια, δεν έχει δηλαδή κάποια συγκεκριμένη κατεύθυνση και επηρεάζεται αρκετά από τα διεθνή ρεύματα.

Άλλωστε και τα διεθνή ρεύματα μετά τον μοντερνισμό και τον μεταμοντερνισμό, δεν έχουν κάποια συνοχή ή κάποια συνάφεια μεταξύ τους και είναι μάλλον διασπασμένα. Στην Ελλάδα βέβαια για να  χαρακτηριστείς καλός ζωγράφος, ότι και να έχεις φτιάξει, όσο αξιόλογα και να είναι τα έργα σου, θα πρέπει να έχεις κάνει έκθεση στο εξωτερικό, κάτι κατά την άποψη μου δεν βοηθάει την εξέλιξη της ελληνικής εικαστικής.

Πάντως είναι αποδεδειγμένο μέσα από την ιστορία ότι η τέχνη ανθίζει εκεί που υπάρχει πλούτος, είτε πνευματικός, είτε υλικός πλούτος. Θεωρώ ότι η εικαστική τέχνη στην Ελλάδα θα ευδοκιμήσει και θα βρει ξανά την έκφραση της ή την οντότητα της, όταν η χώρα μας γίνει ένα ισότιμο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράγει δηλαδή πλούτο, παράγει πνεύμα, παράγει γνώση και στη συνέχεια από ένα σημείο και μετά παράγει πολιτισμό και τέχνη. Κάτι που ασφαλώς εύχομαι να γίνει άμεσα.

(Οι φωτογραφίες από πάνω είναι από έργα του ζωγράφου στην διάρκεια της εικαστική του πορείας. Οι κάτω εικόνες είναι έργα που περιλαμβάνονται στο έκθεση που θα ανοίξει στις 11 του μήνα στην Κωνσταντινούπολη).