Τα αστικά μας κενά σε μία πόλη, όπως η Πάτρα, με τόσες ελλείψεις, παίζει να είναι παρά πολλά. Όμως τα κενά αυτά μπορούν να μετατραπούν σε κοινά, εκφράζοντας τη συλλογική ανάγκη μιας πόλης που συνθέτεται από κατοίκους που μπορούν και χρειάζεται να έρθουν ο ένας με τον άλλο πιο κοντά;

Ίσως να γίνεται. Ίσως να αποτελεί και μονόδρομο στην εποχή που ζούμε, προκειμένου ο καθένας από μας να γεμίσει τα ατομικά του κενά και να τα κάνει συλλογικά κοινά, σε μία κοινωνία εσωστρεφής που έχει μάθει να αγωνίζεται μόνο για την επιβίωσή της και που όμως πίσω από όλο αυτό κρύβεται μία μεγάλη καρδιά που χτυπά.

Μια καρδιά που χτυπά τόσο δυνατά όσο δυνατή είναι η ανάγκη των ανθρώπων μιας σύγχρονης κοινωνίας, με τους ρυθμούς που μας έχουν επιβάλει, να γνωρίσουν ο ένας τον άλλο, να πουν ένα γεια, μια καλημέρα να χαμογελάσουν.

Η Αλεξάνδρα Τηλιγάδη είχε την ικανότητα ή την έντονη επιθυμία, αν προτιμάτε και άκουσε αυτούς τους χτύπους της καρδιάς. Τους έδωσε καλύτερα σημασία και προσοχή. «Έβλεπα τους ανθρώπους γύρω μου, μπαίνοντας στην πολυκατοικία όπου ζούσα να μην λένε μία καλημέρα. Αποφάσισα να ξεκινήσω να τους λέω εγώ. Τους χαμογέλασα κιόλας…» μας λέει. Και αυτό ήταν.

Η καλημέρα και το χαμόγελο είχαν ανταπόκριση και αποτέλεσμα, την αφορμή ή το κίνητρο καλύτερα, για να της γεννηθεί η ιδέα, να μετατρέψει τα αστικά μας κενά σε αστικά κοινά, μαζί με την ομάδα της και τα άτομα που βρέθηκαν στο πλευρό της και που όσο περνούσε ο καιρός γίνονταν ολοένα και περισσότερα.

Ένας δρόμος που ήταν στην κυριολεξία αστικά κενός, εκεί στην περιοχή της Αγίας Σοφίας, έγινε χρήσιμος και έφερε τους ανθρώπους μιας γειτονιάς τόσο κοντά μεταξύ τους που στο τέλος τον έκαναν δικό τους. Τον μετέτρεψαν σε αστικό κοινό.

«Ο τόπος είναι μια έννοια που δίνει μία ταυτότητα σε ένα χώρο. Από αυτή την άποψη δεν διαμορφώνουμε χώρο, αλλά δημιουργούμε τόπους και εμείς είμαστε οι κοινοτόποι, όπως χαρακτηριστικά ονομάζουμε τα μέλη της ομάδας μας» τονίζει η Αλεξάνδρα Τηλιγάδη.

Κοινοτόπος, με βάση το λεξιλόγιο των Αστικών Κοινών είναι ο δημιουργός του κοινού τόπου, ενώ η μέθοδος που ακολουθείται για τη δημιουργία του τόπου αυτού είναι το placemaking.

«Σκοπός μας είναι να δώσουμε το στοιχείο της ενδυνάμωσης στις γειτονιές, να δημιουργήσουμε, δηλαδή, μικρό-κοινωνίες που θα έρχονται σε επαφή μεταξύ τους μέσω των κοινών μας τόπων που θα αποτελούν χώροι που θα έχουν φτιαχτεί από τα ίδια τα άτομα της γειτονιάς και θα προστατεύονται, αλλά και θα εξελίσσονται μέσα από αυτούς» μας εξηγεί η εμπνεύστρια των Αστικών Κοινών.

«Έχουμε μάθει να ζούμε μέσα στα σπίτια μας και έχουμε ξεχάσει να βγαίνουμε έξω, όχι για να περνάμε καλά ή για λόγους αναψυχής ή διασκέδασης, αλλά για να ερχόμαστε σε επαφή με τους γύρω μας, προχωρώντας μαζί τους σε κοινές και συλλογικές δράσεις, αξιοποιώντας μέσα από τις σχέσεις που σταδιακά διαμορφώνουμε μαζί τους, δημιουργικά το χρόνο μας».


Η 28χρονη αρχιτέκτων έχοντας τη διπλωματική της εργασία (μάστερ) στη σχολή με θέμα «Αστικά Επίπεδα – Κοινοί Τόποι» και έχοντας εργαστεί πάνω στο αντικείμενό της στην Βρέμη, αλλά και στη Θεσσαλονίκη, πήρε μία απόφαση.

Να χρησιμοποιήσει τις σπουδές της, τις γνώσεις της και την εξειδίκευσή της με έναν τέτοιον τρόπο που να φέρει τους ανθρώπους σε επαφή. «Ένιωσαν την ανάγκη να κατέβω στην Πάτρα και να κάνω πράγματα εδώ».

Σε μια εποχή επιβίωσης που όλοι βάζουν σε προτεραιότητα τις ανάγκες της ατομικότητάς τους, αυτή θέλησε να κάνει πράγματα που αναδείκνυαν το συλλογικό στοιχείο. «Ίσως αυτή να ήταν η δική μου ανάγκη» τονίζει.

«Θεωρώ ότι η ατομικότητα δίνει βάση μόνο στο στοιχείο της επιβίωσης, κάτι που έχει ένα ταβάνι και ότι για να εξελιχθεί ο κόσμος, για να πάμε μπροστά χρειάζεται να προχωρήσουμε σε μία κατεύθυνση συλλογική που να αναδεικνύει κυρίως το «εμείς» και όχι το εγώ. Είναι μία παγκόσμια τάση αυτή, η οποία πλέον έχει ξεκινήσει να γίνεται αποδεκτή από κάθε άποψη».

Το πρώτο project των Αστικών Κοινών ήταν μάλλον κάτι παραπάνω από επιτυχημένο. «Αρχικά ο κόσμος μας αντιμετώπισε με καχυποψία και δισταγμό. Στη συνέχεια όμως ξεπέρασε τις όποιες αμφιβολίες του και όπως αποδείχτηκε είχε ανάγκη για να έρθει σε επικοινωνία με τον γείτονα του και τους γύρω του.

Είδα ανθρώπους να έρχονται σε επαφή που ενώ γνωρίζονται από μικρά παιδιά και μένουν χρόνια στην γειτονιά, είχαν να μιλήσουν μεταξύ τους πάνω από δεκαετία. Ο παππούς μου ήταν ο ένας από αυτούς» μας λέει.

«Θεωρώ ότι μέσα από τις δράσεις μας ο κόσμος της εκεί γειτονιάς έχει βγει από το καβούκι του, γνώρισε τον διπλανό του». Και όχι μόνο. Έμαθε επίσης να θεωρεί τον δρόμο του, τον τόπο του, το αστικό κοινό του ως δικό του, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι όταν πέρασαν κάτι παιδιά από εκεί πετώντας τα σκουπίδια τους στον αστικό μας τόπο, τότε τους φώναξαν τα δικά μας παιδιά που συμμετείχαν στις δράσεις μας και τους είπαν να μην το ξανακάνουν αυτό.

Η ενέργεια τους αυτή εμένα με συγκίνησε γιατί δείχνει ότι έχουν διαμορφώσει ένα δίκτυο προστασίας για τον τόπο τους και ότι πλέον τον θεωρούν δικό τους. Αυτό είναι και ένα από τα βασικά ζητούμενα για τα Αστικά Κοινά».


Η διαδικασία αυτή όμως στην πράξη μόνο εύκολη δεν είναι. Χρειάζεται να δουλέψει κάποιος μήνες για να φέρει τους ανθρώπους κοντά και να τους κάνει να διαμορφώσουν τον δικό τους τόπο μέσα από κοινές και συλλογικές δράσεις.

Στην πλατεία Επτανήσων – έτσι λέγεται πια ο κενός δρόμος της Αγίας Σοφίας – η Αλεξάνδρα Τηλιγάδη και η ομάδα της χρειάστηκαν να δουλέψουν από τον περασμένο Νοέμβριο μέχρι σήμερα. Τα στάδια που ακολουθούνται με βάση τη μέθοδο αυτής της διαδικασίας είναι συγκεκριμένα πάντως.

«Μαθαίνω, μοιράζομαι, συνσχεδιάζω, συνκατασκευάζω και στο τέλος το γιορτάζω, αφού Έλληνες είμαστε και μας αρέσει να περνάμε καλά και να διασκεδάζουμε με τους ανθρώπους που ερχόμαστε σε επαφή».

Τα Αστικά Κοινά πέρα από τη μέθοδο που ακολουθούν με τα παραπάνω στάδια για να φτάσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα έχουν ταυτόχρονα και τα δικά τους εργαλεία. Χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: Στα workshops – εργαστήρια με περιπλανήσεις και περιηγήσεις στην πόλη, στα παιχνίδια πόλης με επιτραπέζια και άλλες εναλλακτικές δράσεις και στη διαμόρφωση δημόσιων τόπων (place making).

«Στους επόμενους στόχους του project ήταν να δημιουργήσουμε ένα σημειωματάριο που να επεξηγεί τους όρους και τις έννοιες των Αστικών Κοινών σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανθρώπων που θέλουν να έρθουν κοντά μας». 

Και η αλήθεια είναι ότι αρκετοί Πατρινοί θέλουν να πάνε κοντά τους. Η ομάδα αποτελείται από 15 περίπου άτομα και υπάρχουν αρκετοί ακόμα που συμμετέχουν σε διάφορες δράσεις.


Τα Αστικά Κοινά είναι μία πολιτιστική πρωτοβουλία που είχε τη στήριξη του START Create Cultural Change, ένα πρόγραμμα ενδυνάμωσης διαχειριστών πολιτιστικών προγραμμάτων, μέσα από μία αίτηση που είχε κάνει η Αλεξάνδρα όταν εργαζόταν στην Θεσσαλονίκη ως αρχιτέκτων σε εξωτερικούς χώρους, έχοντας ήδη πάρει την απόφασή της για να κατέβει στην Πάτρα.

Το πρόγραμμα αυτό έχει πλέον λήξει. «Βρισκόμαστε σε φάση ανασύνταξης. Από τον Σεπτέμβριο και μετά θα ξεκινήσουμε εκ νέου τις συναντήσεις μας, ενώ τότε θα αποφασίσουμε για το ποιος είναι ο νέος κενός χώρος που θα διαμορφώσουμε σε κοινό τόπο.

Αυτό που θέλουμε και που πιστεύουμε ότι έχουμε πετύχει είναι ότι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι ενδιαφέρονται και έρχονται κοντά μας. Υπάρχει με λίγα λόγια ανταπόκριση, κάτι που μα δίνει δύναμη για να συνεχίσουμε».

Η αρχή, άλλωστε, ήδη έχει γίνει…


Αλεξάνδρα Τηλιγάδη - Η αρχιτέκτων που κάνει τα αστικά "κενά" της Πάτρας... κοινούς τόπους! (pics) Αλεξάνδρα Τηλιγάδη - Η αρχιτέκτων που κάνει τα αστικά "κενά" της Πάτρας... κοινούς τόπους! (pics) Αλεξάνδρα Τηλιγάδη - Η αρχιτέκτων που κάνει τα αστικά "κενά" της Πάτρας... κοινούς τόπους! (pics) Οι φωτογραφίες είναι από την σελίδα των Αστικών Κοινών στο facebook και από τις φετινές τους δράσεις

Οι φωτογραφίες είναι από την σελίδα των Αστικών Κοινών στο facebook και από τις φετινές τους δράσεις