Ο πολυβραβευμένος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής επανέρχεται με το νέο κινηματογραφικό του έργο και με κατάθεση ψυχής φωτίζει και τιμά τον σπουδαιότερο Έλληνα συγγραφέα και στοχαστή Νίκο Καζαντζάκη. Εστιάζοντας στο ελληνικό φως, σε αισθήσεις και χρώματα μιας άλλης εποχής και στον κρουστό ελληνικό λόγο του Καζαντζάκη, η νέα προσωπογραφία του Γιάννη Σμαραγδή σκιαγραφεί τον μεγαλύτερο Έλληνα συγγραφέα μετά τον Όμηρο.

Ο οικουμενικός συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης έλεγε πως η ζωή του ορίζεται από τα ταξίδια και τα όνειρά του. Αυτά τα μονοπάτια ακολούθησε και η ταινία και μετά από ένα συναρπαστικό ταξίδι γυρισμάτων διάρκειας έξι μηνών στην Κρήτη, την Αθήνα, την Αίγινα, τη Νότια Γαλλία, το Βερολίνο και τη Βιέννη έφτασε και στην μεγάλη οθόνη της Πάτρας στις αίθουσες του Odeon Veso Mare.

Όλες οι αρνητικές κριτικές που διάβασα τόσες μέρες ξεκινάνε από λάθος βάση: ο Σμαραγδής δεν κάνει «βιογραφία του Καζαντζάκη» - θα ήθελε ώρες ατέλειωτες για να χωρέσει την προσωπικότητα και το έργο του, όχι μια δίωρη ταινία. Ο Σμαραγδής βάσισε την ταινία του, όπως άλλωστε και φαίνεται μέσα σ' αυτήν και το γράφει στους τίτλους τέλους, στο «Αναφορά στον Γκρέκο», το τελευταίο και πιο προσωπικό έργο του μεγάλου Κρητικού, τη «διαθήκη» του.

Έφτιαξε λοιπόν μια ταινία βασισμένη στο βιβλίο, περιγράφοντας τη ζωή του μεγάλου Κρητικού με απίστευτη αγάπη και θαυμασμό, κι αυτό φαίνεται σε κάθε σκηνή. Εκεί, λοιπόν, δεν υπάρχει ούτε η Γαλάτεια (η πρώτη γυναίκα του Καζαντζάκη), ούτε το σύνολο του έργου και της ζωής του. Τονίζει ο ίδιος τα σημεία που θέλει: τη Λένοτσκα (όπως αποκαλούσε την γυναίκα του χαϊδευτικά), τον Άγγελο Σικελιανό, τον πατέρα-δράκο με τον βαρύ ίσκιο, το ταξίδι στο Όρος και το Σινά, τη Βιέννη, το χαμένο Νόμπελ και όλα τα άλλα. Από αυτήν την άποψη, λοιπόν, η ταινία κινείται μέσα στον στόχο που θέτει η ίδια.


Υπήρχαν μόνο κάποιες σκηνές, όπως με τον ποιητή Σικελιανό που τραβούσαν πολύ και τις θεωρούσα περιττές, αντίθετα κάποιες άλλες όπως ο καλόγερος με τον Στάθη Ψάλτη και ο θάνατος του ήρωα με τον Στέφανο Ληναίο ήταν πάρα πολύ μικρές και κατά την γνώμη μου έπρεπε να αναπτυχτούν περισσότερο ώστε να αναδειχτεί το μεγάλο υποκριτικό ταλέντο δύο βετεράνων ηθοποιών και κυρίως του Ψάλτη που λοιδορήθηκε.

Όσον αφορά τις ερμηνείες, τον κεντρικό χαρακτήρα υποδύεται με ιδιοφυή τρόπο ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος. Η Μαρίνα Καλογήρου θυμίζει πάρα πολύ την Ελένη, ο Ληναίος «είναι» ο Καζαντζάκης στο Φράιμπουργκ, σύμφωνα με όλες τις φωτογραφίες και τις μαρτυρίες που υπάρχουν. Ο Σικελιανός του Καδρώνη είναι υπερβολικός, όμως δεν ξέρω πώς θα μπορούσαν να δώσουν την τεράστια προσωπικότητα του Σικελιανού σε ολιγόλεπτες εμφανίσεις - νομίζω δεν ήταν αυτός ο στόχος της ταινίας, άλλωστε. Πάντως ούτε εμένα με ενθουσίασε, όπως και η Ζέτα Δούκα που έκανε τη Μελίνα. Λάθος η επιλογή του Αθερίδη για τον ρόλο του Ζορμπά. Σε καμία περίπτωση δεν έχει το εκτόπισμα ούτε του λογοτεχνικού ήρωα του Καζαντζάκη, ούτε του Άντονι Κουίν, που είχε ερμηνεύσει ανεπανάληπτα τον Ζορμπά στην ομώνυμη ταινία του Κακογιάννη.

Στα υπόλοιπα, η ταινία έχει εξαιρετική φωτογραφία και απόλυτα ταιριαστή μουσική. Το μοντάζ καταφέρνει να δώσει ένα γρήγορο ρυθμό και οι δύο ώρες της ταινίας περνάνε χωρίς να το καταλάβεις. Σκηνικά φτωχά και κοστούμια πολύ καθαρά και σιδερωμένα - θα έπρεπε να ήταν πιο φορεμένα. Προβληματικά ήταν τα εφέ της ταινίας, που ως ένα σημείο δικαιολογούνται από την έλλειψη μεγάλου μπάτζετ. Ίσως θα ήταν καλύτερα να είχαν παραλειφθεί εντελώς.

Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν η παρουσία ισχυρών συναισθημάτων ειδικά από την μέση και ύστερα και εμένα αυτό μου αρκεί. Η ταινία περνά τα μηνύματα που θέλει και κυρίως δείχνει πόσο αντιφατικός λαός είμαστε με τους συμπατριώτες μας που ξεχωρίζουν. Από την μια περηφανευόμαστε για αυτούς και από την άλλη πέφτουμε να τους φάμε.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:
Σκηνοθεσία: Γιάννης Σμαραγδής
Σενάριο: Γιάννης Σμαραγδής
Φωτογραφία: Άρις Σταύρου
Μοντάζ: Στέλλα Φιλιπποπούλου
Μουσική: Μίνως Μάτσας
Πρωταγωνιστούν: Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, Μαρίνα Καλογήρου, Θοδωρής Αθερίδης, Στάθης Ψάλτης, Ζέτα Δούκα, Αλέξανδρος Κολλάτος, Αργύρης Ξάφης, Μαρία Σκουλά
Διάρκεια: 120 λεπτά

Η ταινία προβάλλεται  στο Odeon Veso Mare.
Ώρες προβολών: 19:10 & 20:20 & 22:50