Ένα από τα επιβλητικότερα κτίρια που συναντάει κανείς στο Παναχαϊκό, στο οροπέδιο της Ζάστοβας, σε υψόμετρο 650 μέτρων πάνω από την Πάτρα είναι αυτό του παλιού Σανατορίου.

Είναι ένα κτίριο που από τα μέσα της δεκαετίας του 1940, παραμένει ως έχει, εγκαταλειμμένο και πλήρη απαξιωμένο για δεκαετίες. Το παλιό Σανατόριο της Πάτρας που θυμίζει στους επισκέπτες του που δεν γνωρίζουν για αυτό κάτι, μεταξύ βυζαντινού και μεσαιωνικού κάστρου φτιαγμένο από ξένους κατακτητές, στη ουσία δεν λειτούργησε ποτέ.

Ξεκίνησε να φτιάχνεται το 1937 λίγο πριν από το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και είχε σαν σκοπό της δημιουργίας του την φιλοξενία ασθενών που έπασχαν από φυματίωση. Ήταν η εποχή που η αρρώστια αυτή ήταν μεταδοτική, ο κόσμος φοβόταν και το όλο θέμα προκαλούσε έντονες διαφωνίες στην κοινωνία.


Η τοποθεσία επιλέχτηκε από τον Πατρινό βιομήχανο και μεγάλο ευεργέτη της Πάτρας, τον Βασίλη Μαραγκόπουλο που είχε και την πρωτοβουλία για να προχωρήσει σε μία ευρεία σύσκεψη με όλους τους φορείς της Πάτρας για την δημιουργία ενός σανατορίου.

Το κτίριο χτίστηκε στην θέση Ζάσταβα, στις πλαγιές του Παναχαϊκού Όρους κοντά στο χωριό Ελεκίστρα. Πέρα από το κτίριο χρειάστηκε να κατασκευαστεί και ένας δρόμος μήκους 15 περίπου χιλιομέτρων που οδηγούσε στον περιβάλλοντα χώρο του υπό ανέγερση κτιρίου.

Την χρηματοδότηση την είχε αναλάβει εξ ολοκλήρου ο Βασίλης Μαραγκόπουλος, προσφέροντας εργασίες στους φτωχούς κατοίκους των γύρω χωριών, θεωρώντας ότι η φιλανθρωπία δεν είναι να δίνεις χρήματα και επιδόματα σε αυτούς που έχουν ανάγκη, αλλά να τους αναθέτεις δουλειές, εξασφαλίζοντας τους τα προς το ζην.

Την ίδια περίπου χρονική περίοδο αναγέρθηκε στη συνοικία του Προφήτη Ηλία, το Μαραγκοπούλειο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Πατρών, το γνωστό σε όλους μας 409 Στρατιωτικό Νοσοκομείο που αποτελεί παράρτημα του νοσοκομείου του Αγίου Ανδρέα. Το κτίριο της Ζάσταβας ήταν για την εποχή του πρωτοποριακό, τόσο από πλευράς μεγέθους, όσο και από πλευράς κατασκευής. Ωστόσο, οι εργασίες για αυτό δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και στη συνέχεια ο θάνατος το 1944 του Βασίλη Μαραγκόπουλου, έβαλαν φραγμό στην αποπεράτωση του κτιρίου αυτού που έμεινε αναξιοποίητο από το κράτος και από την πολιτεία.


Το κτίριο σημειώνουμε ότι ανήκει στο Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος και εδώ και δεκαετίες έχει παραδοθεί στην φθορά του χρόνου και των καιρικών φαινομένων.

Χρησιμοποιείτο περιστασιακά ως στάβλος από κτηνοτρόφους των γύρω χωριών που έβαζαν εκεί μέσα τα ζώα τους. Η πλήρης απαξίωση, ενός σχεδίου προσφοράς προς τον συνάνθρωπο, ενός μεγάλου ευεργέτη, για ένα κτίριο που θα μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί όλα αυτά τα χρόνια με χιλιάδες τρόπους από το κράτος και από την πολιτεία.

Ίσως για αυτό και η Ζάσταβα, βγάζει στον επισκέπτη μία θλίψη και μία μελαγχολία, κοιτάζοντας αυτό το επιβλητικό κτίριο που τόσα χρόνια εκεί εγκαταλειμμένο, έχει γίνει ένα με το τοπίο…


(Οι πληροφορίες για το ιστορικό του κτιρίου είναι από το περιοδικό η Αχαϊκή Ιατρική, οι φωτογραφίες είναι του Πάνου Καρούτσου και της ομάδας του από την εξόρμηση τους εκεί, ενώ το βίντεο είναι της Day Trips και το βρήκαμε στην σελίδα του Δημήτρη Κοζάρσκι).